QRUP 78: Qurğuşun və qurğuşun məmulatları — Azərbaycan üçün GTIP Rehberi (PNUM6941)

QRUP 78 Beynəlxalq Harmonlaşdırma Sisteminin (HS) qurğuşun və qurğuşun məmulatlarına aid başlığıdır. Bu qrupa 7801-dən 7806-ya qədər 6 əsas alt başlıq daxildir. Qurğuşun xüsusi fiziki-kiməvi xüsusiyyətləri — yüksək sıxlıq (11,7 g/cm³), aşağı ərimiş temperaturu (327,5°C), asan işlənmə qabiliyyəti və radiasiya qorunması xüsusiyyəti — onu bir çox sənaye sahələrində əvəzedilməz edir.

Bu səhifə Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin rəsmi GTIP kodları əsasında hazırlanmışdır və idxalçı-ixracatçılar üçün praktik rehber kimi nəzərdə tutulmuşdur. Burada hər bir GTIP kodu, ona aid məhsul təsviri, gümrük vergisi, ticarət strategiyaları və ekoloji tələblər ətraflı izah edilir.

Qurğuşun Sənayesi: Ümumi Məlumat

Qurğuşun (Pb — lat. plumbum) insanlıq tarixinin ən qədim metallarından biridir. Onun istifadəsi 8000 ildən artıqdır. Müasir dövrdə qlobal qurğuşun istehsalı ilə təxminən 12-13 milyon tondur və bu rəqəm ən əsası akumlyator sənayesi tərəfindən formalaşdırılır. Ən böyük istehsalçılar Çin (60% dünya istehsalı), Avstraliya, ABŞ və Perudur.

Qurğuşun ən vacib xüsusiyyəti — onun geri dönüşdürülmə qabiliyyətidir. Dünyada istifadə olunan qurğuşun təxminən 60-70%-i geri dönüşüm mənbəyindən gəlir. Bu, həm ekoloji cəhətdən vacib, həm də iqtisadi cəhətdən əhəmiyyətlidir, çünki geri dönüşüm qurğuşun ilkin istehsaldan 65-70% daha ucuzdur. Bu səbəbdən qurğuşun tullantıları (7802) yüksək qiymətli ticarət məhsuludur.

Sənaye istifadəsi baxımından qurğuşun əsasən: akumlyator və batareya istehsalında (80% — avtomobil, forkift, UPS), radiasiya qorunması (rentgen, nüvə sənaye — 7806 00 100), inşaat sənayesi (dam örtükləri, boru fitinqləri), müdafiə sənayesi (mermi, ox), kiməvi sənaye (boyalar, qatqılar), kabel qoruyucu örtüklər və balast ağırlıqları üçün istifadə olunur.

Qurğuşunun Fiziki-Kiməvi Xüsusiyyətləri

Qurğuşun unikal xüsusiyyətləri onu məhsulları üçün əvəzedilməz edir:

• Sıxlıq: 11,7 g/cm³ — poladdan 1,5 dəfə ağır. Bu xüsusiyyət balast ağırlıqları, səs-küyd izolyasiyası və mermi istehsalı üçün vacibdir.
• Ərimiş temperaturu: 327,5°C — aşağı temperaturda asan ərimə və tökmə. Enerji sərfini azaldır, kiçik müəssisələrdə belə istehsala imkan verir.
• Yumuşaqdır: Mob hardness 1,5 — asan kəsilir, formaya salınır və emal olunur. Bu, ekstrüziya və tökmə üçün ideal edir.
• Korroziya davamlılığı: Su, sulfat turşusu və xlorid turşusuna qarşı davamlı. Bu, kiməvi reaktorlar və boru fitinqləri üçün əhəmiyyətlidir.
• Radiasiya qorunması: Qamma və X-şüalarını 99% udur. Bu, rentgen kabinetləri və nüvə reaktorları üçün ən yaxşı qoruyucudur (7806 00 100 0).
• Elektrik keçiriciliyi: Müs nisbətən aşağı, lakin akumlyator lövhələri üçün kifayətdir. Sulfat turşusu mühitində stabil işləyir.

Lakin, qurğuşun ən mühüm mənfi xüsusiyyəti — zəhərliliyidir. Qurğuşun və onun birləşmələri (xüsusilə qurğuşun asetat və tetraetilqurğuşun — TEL) sinir sistemini zədəlayır, uşaqlarda inkişaf geriliyi, böyüklərdə hipertoniya və böyrək xəstəlikləri yaradır. Bu səbəbdən qurğuşun məmulatlarının idxalı, istehsalı və atıqı sıxı tənzimlənir.

Azərbaycan Qurğuşun Sənayesi

Azərbaycan qurğuşun istehsalı baxımından özünəməxsus yer tutur. Ölkədə qurğuşun əsas istifadə sahələri:

• Akumlyator istehsalı — Gəncə Avtomobil Zavodu və bir neçə özəl müəssisə avtomobil və sənaye akumlyatorları istehsal edir. İlliq istehsal təxminən 500-800 min ədəddir.
• Kiməvi sənaye — Sumqayıt Kimya Zavodları qurğuşun xlorid, sulfat və digər birləşmələri istehsal edir. Bunlar boyalar, plastik stabilizatorlar və yağlayıcılar üçün istifadə olunur.
• Radiasiya qorunması — Tibb sənayesi (rentgen kabinetləri), neft-qaz sənayesi (skaner cihazları) üçün qurğuşun örtüklü konteynerlər idxal olunur (7806 00 100).
• İnşaat materialları — Köhnə binaların dam örtükləri və boru fitinqləri üçün qurğuşun məmulatları idxal olunur. Lakin bu, ekoloji səbəblərdən azaldılmaqdadır.
• Geri dönüşüm — Azərbaycanda işlənmiş akumlyatorların toplanması və geri dönüşdürülməsi qonşu ölkələrdən idxal olunan tullantılarla birlikdə həyata keçirilir.

Azərbaycanın qurğuşun idxalatı ilə təxminən 30-40 milyon ABŞ dolları təşkil edir. Bunun əksəriyyəti xam qurğuşun (7801) və antimon-qurğuşun ərintiləridir (7801 91). İxracat isə minimaldır və əsasən geri dönüşdürülmüş qurğuşun (7802)ı əhatə edir.

QRUP 78 GTIP Kodlarının Tam Siyahısı

Aşağıdakı cədvəldə QRUP 78-ə aid bütöv 6 alt başlı və onların alt kodları göstərilməkdədir. Qeyd edək ki, 7803 və 7805 başlıqları HS nomenklaturasında nəzərdə tutulsa da, praktikada istifadə olunmur və boş saxlanmışdır.

Əsas İdxal Məhsulları

Azərbaycanın idxal etdiyi əsas qurğuşun məhsulları:

İdxal olunan məhsulların əsas istiqamətləri:

• Xam qurğuşun (7801) — yerli akumlyator istehsalı üçün. Əsas mənbə ölkələr: Çin, Rusiya, Qazaxıstan. Orta qiymət: 2.000-2.200 dollar/ton.
• Antimon-qurğuşun ərintisi (7801 91) — akumlyator qril tokarları üçün. Yüksək möhkəmlik tələb olunan yerlərdə istifadə olunur. Avropa və Türkiyədən idxal olunur.
• Qurğuşun tullantıları (7802) — geri dönüşüm üçün. Yüksək qiymət (1.500-1.800 dollar/ton), lakin ekoloji qaydalar çərçivəsində idxal olunur.
• Qurğuşun plitə və folqa (7804) — kiməvi reaktorlar, rentgen kabinetləri və səs izolyasiyası üçün. Almaniya və Çindən gəlir.
• Antiradiasiya konteynerlər (7806 00 100) — radioaktiv materialların saxlanması və daşınması üçün. Xüsusi icazə ilə idxal olunur.

Əsas İxrac Məhsulları

Azərbaycan qurğuşun ixracatçısı kimi məhdud rol oynayır, lakin bəzi ixrac məhsulları məvcuddur:

• Geri dönüşdürülmüş qurğuşun (7802) — idxal olunan tullantıların emalından sonra ixrac edilir. Türkiyə və Avropa ölkələrinə satılır.
• Akumlyatorlar (8507) — yerli istehsal olunan akumlyatorlar Türk dövlətləri və MDB ölkələrinə ixrac olunur. Yüksək keyfiyyət və rəqabətli qiymət üstünlük təşkil edir.
• Qurğuşun birləşmələri — Sumqayıt Kimya Zavodlarında istehsal olunan qurğuşun xlorid, sulfat kimi kiməvi maddələr ixrac olunur.

Yerli ixracat potensialının artması üçün hökumət ger dönüşüm sənayesini dəstəkləyir və bəzi vergi güzəştləri tətbiq edir. Lakin, xam qamashın idxalı və ekoloji tələblərin çətinliyi səbəbiylə böyük ixracat potensialı məhdudlaşdır.

Gümrük Vergiləri və Qaydaları

Azərbaycanda qurğuşun məhsullarına gümrük vergisi məhsulun növündən və mənşə ölkəsindən aslı olaraq dəyişir:

Bu vergi dərəcələri ümumi göstəricilərdir. Bəzi ölkələrlə imzalanmış azad ticarət sazişləri səbəbiylə vergi güzəştləri məvcuddur:

• Rusiya (BTCÖ) — Bölük Üzvi İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı çərçivəsində 0% və ya böhük güzəşt.
• Türkiyə (GTPO) — Qurğuşun xammaterialı üçün 0% vergi tətbiq olunur.
• Qazaxıstan (BTCÖ) — Bölük ölkələri üçün güzəşt.
• Avropa Birliyi — GSP+ statusu çərçivəsində bəzi məhsullara vergi güzəşti.
• Çin — Standart vergi, lakin geri dönüşüm materiallarına güzəşt.

Qeyd: qurğuşun tullantılarının (7802) idxalı üçün Basel Konvensiyası çərçivəsində ekoloji ekspertiza tələb olunur. Azərbaycan bu konvensiyaya qoşulmuşdur və tullantı idxalı üçün Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyindən icazə alınmalıdır.

Ekoloji və Sağlıq Tələbləri

Qurğuşun zəhərli təsirləri səbəbiylən dünyada və Azərbaycanda bir çox məhdudiyyətlər məvcuddur:

• REACH Təzminliyi — Avropa Birliyinə ixrac edən zaman REACH təzminliyi tələb olunur. Bu, kiməvi maddələrin qeydiyyatı, qiymətləndirilməsi və icazəsi prosedurudur.
• RoHS Təzminliyi — Elektronikada qurğuşun istifadəsi məhdudlaşdırılmışdır. Bəzi məmulatlarda 0,1%-dən çox qurğuşun olmamalıdır.
• Basel Konvensiyası — Tullantı qurğuşunun beynəlxalq daşınması sıxı tənzimlənir. İcazə sənədləri və ekspertiza tələb olunur.
• Azərbaycan Qanunu — "Təhlükəli tullantıların idarə edilməsi haqqında" qanun qurğuşun atıqını xüsusi qaydada toplanmasını və utilizasiyasını tələb edir.
• Avtomobil Akumlyatorları — Ölkədə işlənmiş akumlyatorların toplanması və geri qaytarılması üçün depozit sistemi məvcuddur. Satıcılar mütəlliq yeni akumlyator satılanda kohnə akumlyatoru qəbul etməlidirlər.
• İşçi mühafləsi — Qurğuşun istehsalı və emalı işçiləri üçün xüsusi sağlıq nəzarəti, qan analizi və müddətli təbiq tələb olunur.

Ticarət Tərəfdaşları Ölkələr

Azərbaycanın qurğuşun ticarətində əsas tərəfdaşları:

İdxal Tərəfdaşları (Mənbə ölkələr)

Bu ölkələrdən idxal olunan qurğuşun məhsulları əsasən: Çin (akumlyator, batareya, qurğuşun məmulatları), Rusiya (xam qurğuşun, antimon ərinti), Türkiyə (akumlyator, kablo), Qazaxıstan (xam qurğuşun, tullantı) üstünlük təşkil edir.

İxrac Bazarları (Hədəf ölkələr)

Türkiyə Azərbaycan qurğuşun məmulatlarının ən böhük alıcısıdır və ixracatın təxminən 50%-ni təşkil edir. Gürcüstan tranzit ölkə kimi mühüm rol oynayır və bəzən son alıcı kimi çıxış edir.

Tez-tez Verilən Suallar

Nəticə

QRUP 78 (qurğuşun və qurğuşun məmulatları) Azərbaycanın xarici ticarətində mühüm yer tutur. Ölkə qurğuşun əsas idxalçısıdır və yerli akumlyator, kiməvi maddə istehsalı üçün xam qurğuşun idxal edir. Qurğuşunun xüsusi xüsusiyyətləri — radiasiya qorunması, yüksək sıxlıq, aşağı ərimiş temperatur — onu bir çox sənaye sahələrində əvəzedilməz edir.

Lakin, qurğuşun zəhərliliyi səbəbiylə idxal, istifadə və atıq sıxı tənzimlənir. İdxalçı-ixracatçılar Basel Konvensiyası, REACH, RoHS kimi beynəlxalq tələblərə və Azərbaycan qanunvericiliyinə ciddi riayət etməlidir. Bu səhifədə təqdim olunan GTIP kodları və gümrük vergisi məlumatları biznes planlaşdırmaq üçün praktik rehber kimi xidmət edir.