QRUP 82 QİYMƏTSİZ METALLARDAN ALƏTLƏR, QURĞULAR VƏ BIÇAQ MƏMULATLARI

Yenilənib: 15 iyun 2025 | Müəllif: TurkExim | Səhifə ID: PNUM6945

QRUP 82 Azərbaycanın Xarici İqtisadi Fəaliyyətinin Məcmu Nomenklaturası (HS — Harmonized System) çərçivəsində qiymətsiz metallardan (base metals) hazırlanan alətlər, qurğular, bıçaq məmulatları, qaşıqlar və çəngəllər qrupunu əhatə edir. Bu qrup çox geniş spektrli məhsulları əhatə edir — kənd təsərrüfatı alətlərindən başlayaraq mişarlar, törpülər, qayka açarları, əl alətləri, maşın bıçaqları, bıçaqlar, qayçılar və qaşıq-çəngəl dəstlərinə qədər. QRUP 82 HS sisteminin 82-ci fəslini təşkil edir və 8201-dən 8215-ə qədər 15 alt qrupu ehtiva edir. Bu qrup sənaye alətləri, kənd təsərrüfatı alətləri, əl alətləri, kəsici məmulatlar və məişət bıçaq-qaşıq məmulatlarının beynəlxalq ticarətdə təsnifatı üçün əsas çərçivədir.

Qiymətsiz metallar anlayışı dəmir, polad, mis, alüminium, nikel, sink, qalay və onların ərintiləri kimi qiymətli olmayan (noble olmayan) metalları ifadə edir. QRUP 82-də alət və qurğuların əsas materialı kimi ən çox polad və dəmir ərintiləri (o cümlədən alət poladı, paslanmayan polad), volfram karbid (WC — kəsici alətlər üçün), metalkeramik birləşmələr və korroziyaya davamlı polad istifadə olunur. Alət poladı yüksək karbonlu xüsusi ərintidir ki, ona molibden, vanadium, xrom və volfram əlavələri kəsmə qabiliyyəti, sərtlik və istiyədavamlılıq verir.

QRUP 82: Qiymətsiz Metallardan Alətlər və Qurğular — Ümumi Baxış

QRUP 82 Azərbaycanın gömrük tarifi nomenklaturasında qiymətsiz metallardan hazırlanan alət, qurğu, bıçaq məmulatı, qaşıq və çəngəlləri əhatə edən geniş qrupdur. Bu qrup HS sisteminin 82-ci fəslinə uyğundur və Beynəlxalq Ticarət Mərkəzinin (ITC) və Ümumdünya Gömrük Təşkilatının (WCO) təsnifat standartlarına əsaslanır. QRUP 82 15 alt qrupu (8201–8215) əhatə edir ki, bunlar funksional prinsipə görə bölünür: kənd təsərrüfatı alətləri, ağac və metal kəsmə alətləri, əl alətləri, maşın alətləri, məişət bıçaqları və qaşıq-çəngəllər.

QRUP 82-nin iqtisadi əhəmiyyəti çox böyükdür. Alət və qurğular bütün sənaye sahələrində — neft-qaz, tikinti, kənd təsərrüfatı, maşınqayırma, mebel istehsalı, qida emalı və məişət — istifadə olunur. Dünya alət və qurğu bazarının həcmi 2024-cü ildə təqribən 85 milyard ABŞ dolları olaraq qiymətləndirilmişdir. Çin bu bazarın təqribən 40%-ni təmin edən ən böyük istehsalçıdır, ondan sonra Almaniya (premium alətlər, ~8%), Yaponiya (~7%), ABŞ (~6%) və Hindistan (~5%) gəlir. Alət sənayesi texnoloji tərəqqi, sənaye avtomatlaşdırması və DIY (özün-et) bazarının genişlənməsi ilə sürətlə böyüyür.

HS 8201: Kənd Təsərrüfatı Əl Alətləri

HS 8201 kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı, bağçılıq və arıtürmə işlərində istifadə olunan əl alətlərini əhatə edir. Bu alt qrup aqrar iqtisadiyyatın əsas alətlərini təşkil edir və inkişaf etməkdə olan ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycanın kənd təsərrüfatı sektorunda geniş tətbiqə malikdir. Kənd təsərrüfatı əl alətləri əsasən polad və dəmir ərintilərindən istehsal olunur, bəzi hallarda isə alət işçi hissəsi xüsusi karbon poladından (təqribən 0,5–1,2% C) hazırlanır ki, bu da kəsmə kənarının sərtliyini və uzunömürlülüyünü təmin edir.

8201 alt qrupunun əsas məhsulları bunlardır: süngülər (8201 10) — torpağın yumşaldılması və qazılması üçün, ən qədim kənd təsərrüfatı alətlərindən biri; yabalar (8201 20) — biçin və ot yığımı üçün, ənənəvi aqrar alət; kərkilər (8201 30D) — xüsusilə Azərbaycanda və Orta Asiyada geniş istifadə olunan, çəki-şəkil versiyası da daxil olmaqla; baltalar (8201 40) — meşə qırmaq, odun yarmaq və inşaat işləri üçün; bağban qayçıları (8201 50/60) — bağ və baqçılarda budama və yarpaq kəsmə üçün; və digər kənd təsərrüfatı alətləri (8201 90) — küpələr, kərki alətləri, ot dəsmal alətləri və s.

Azərbaycanın kənd təsərrüfatı sektoru Ümumi Daxili Məhsulun təqribən 6%-ni təşkil edir və əhalinin təqribən 35%-i kənd yerlərində yaşayır. Kənd təsərrüfatı əl alətləri kiçik təsərrüfatlarda, fərdi torpaq sahələrində və bağçılıq işlərində istifadə olunur. Azərbaycan kənd təsərrüfatı alətlərinin idxalçısıdır — əsas təchizatçılar Çin (əl alətləri, baltalar), Türkiyə (kərkilər, süngülər) və Hindistan (yabalar) hesab olunur.

HS 8202: Mişarlar və Tiyə Ağızları

HS 8202 müxtəlif növ mişarları və tiyə (piyə) ağızlarını əhatə edir. Mişarlar ağac, metal, daş və plastik materialların kəsilməsi, bölünməsi və formalanması üçün istifadə olunan ən mühüm kəsici alətlərdən biridir. Mişarların işçi hissəsi — dişlər — yüksək karbonlu poladdan, sürətli poladdan (HSS — High Speed Steel, M2 və ya M42) və ya volfram karbiddən (WC) hazırlanır. Mişar dişlərinin forması, addımı (pitch) və hündürlüyü kəsilən materialın növünə və kəsmə rejiminə uyğun seçilir.

Lentli mişarlar (8202 20) sonsuz mişar lenti formasında olub, müxtəlif formalı profillərin kəsilməsi üçün idealdır. Onlar dəzgahda quraşdırılır və avtomatik yeməkləmə sistemi ilə işləyir. Dairəvi mişarlar (8202 31/39) dairəvi polad disk üzərində kəsici dişlərə malikdir və ən geniş istifadə olunan maşın mişarı növüdür. Zəncirli mişarlar (8202 40) meşə təsərrüfatında və odunçuluqda əvəzsiz alətdir — Azərbaycanın şimal meşələrində (Quba, Xaçmaz, İsmayıllı) odun hazırlanmasında geniş istifadə olunur.

HS 8203: Əyələr, Törpülər və Kəlbətinlər

HS 8203 metal emalı, təmir və montaj işlərində istifadə olunan əl alətlərini əhatə edir: əyələr (8203 10), pinsetlər (8203 20 100), metalkəsən qayçılar (8203 30) və borukəsən qayçılar (8203 40). Bu alətlər mexaniki emalın əsas vasitələridir və hər sənaye müəssisəsində, təmir emalatxanalarında və məişətdə geniş istifadə olunur.

Əyələr (8203 10) metal səthinin kiçik həcmli kəsilməsi, dartılması və parlatılması üçün ən geniş istifadə olunan əl alətidir. Əyələr kəsmə dişlərinin formasına görə düz, üçbucaq, dördbucaq, yarımduz, dairəvi və xüsusi formalı növlərə bölünür. Kəsmə dişlərinin kəsilişinə görə isə birinci (rough), ikinci (bastard) və üçüncü (smooth) kəsilişli əyələr mövcuddur. Metalkəsən qayçılar (8203 30) telekəsən, məftilkəsən və bərkidici kəsici qayçıları əhatə edir — elektrik montajında, mexaniki təmirdə və santexnika işlərində əvəzsiz alətlərdir.

HS 8204: Qayka Açarları

HS 8204 qayka açarlarını (wrenches/spanners) əhatə edir — bolt və qaykaların bərkidilməsi və açılması üçün istifadə olunan əl alətləri. Qayka açarları mexaniki montaj və təmirin əsas alətləridir və demək olar ki, hər texniki peşədə istifadə olunur. Bu alt qrup üç kateqoriyaya bölünür: aralanmayan qayka açarları (8204 11), aralanan qayka açarları (8204 12) və açar başlıqları (8204 20).

Aralanmayan qayka açarları (8204 11) sabit ölçülü açarlardır — hər açar yalnız müəyyən ölçülü qayka/bolt üçün nəzərdə tutulub. Açıq açarlar (open-end) iki paralel çənəli, halqa açarları (ring) tam dairəvi əhatəli, kombinə açarlar isə bir tərəfdən açıq, digər tərəfdən halqa formalıdır. Aralanan qayka açarları (8204 12) çənələri arasındakı məsafəni tənzimləmək olar — molet açar (monkey wrench) və fransız açarı (adjustable spanner) bu kateqoriyaya aiddir. Fransız açarı Azərbaycanda ən geniş istifadə olunan əl alətlərindən biridir.

HS 8205: Digər Əl Alətləri

HS 8205 yuxarıdakı alt qruplara daxil olmayan digər əl alətlərini əhatə edir. Bu, QRUP 82-nin ən geniş alt qruplarından biridir və çox müxtəlif alət növlərini ehtiva edir. 8205 alt qrupunun əsas kateqoriyaları bunlardır:

8205 alt qrupundakı alətlər müxtəlif peşə və sənaye sahələrində geniş istifadə olunur. Vintaçanlar (8205 40) ən çox istifadə olunan əl alətlərindən biridir — düz uclu (flathead), xaç uclu (Phillips), altıbucaqlı (Torx, Allen) və xüsusi formalı vintaçanlar mövcuddur. Çəkiclər (8205 20) mexaniki emalda, təmirdə və montajda əvəzsizdir — kluqon çəkic, ştarmpel çəkic, rezin mallet və mis çəkic növləri ən geniş istifadə olunanlardır. Məngənələr (8205 70) detalın emal zamanı bərkitməsi üçün istifadə olunur və stol məngənəsi, boru məngənəsi və əl məngənəsi növlərinə malikdir.

HS 8206–8207: Alət Dəstləri və Əvəzlənə Bilən Alətlər

HS 8206 00 000 0 alət dəstlərini (tool sets) əhatə edir. Alət dəstləri müxtəlif əl alətlərinin bir qabda (çamadaq, qutu, çanta) birləşdirilməsi ilə yaradılır. Ən geniş yayılmış alət dəstləri bunlardır: ev təmir dəsti (vintaçan, qayka açarı, çəkic, əyə, qayçı), avtomobil təmir dəsti (soket dəsti, torx açarları, xüsusi alətlər), santexnika dəsti (boru açarları, lenta, kəlbətin), və elektrik dəsti (vintaçan, qayçı, telsoyucu, sınaq lampası). Alət dəstləri həm peşəkar istifadə üçün (yüksək keyfiyyətli, Çin, Almaniya), həm də məişət/DIY üçün (əlverişli qiymətli) istehsal olunur.

HS 8207 maşın alətləri üçün əvəzlənə bilən kəsici hissələri (interchangeable tools) əhatə edir. Bu alt qrup sənaye kəsmə proseslərinin əsas alət hissələrini ehtiva edir və QRUP 82-nin texnoloji cəhətdən ən mühüm alt qrupudur. Əvəzlənə bilən alətlər maşın dəzgahlarının ( torn, frezer, qazma, pres ) işçi alətləridir və onların keyfiyyəti kəsmə dəqiqliyini, səth keyfiyyətini və məhsuldarlığı birbaşa təyin edir.

Əvəzlənə bilən alətlərin əsas materialları bunlardır: sürətli polad (HSS) — 600–650°C-dək kəsmə temperaturunda işləyir, volfram (W), molibden (Mo), vanadium (V) əlavələri; volfram karbid (WC-Co) — 800–1000°C-dək işləyir, yüksək sərtlik (HRA 90–93), kəsmə sürəti HSS-dən 3–5 dəfə yüksək; metalkeramik (cermet) — WC əsaslı, TiC/TiN əlavəli, yarımsərt kəsmə üçün; polikristallik kubik bor nitrid (PCBN) — bərk materialların (sərt polad, çuqun) kəsilməsi üçün; polikristallik almaz (PCD) — alüminium, mis və qeyri-metal materialların kəsilməsi üçün.

HS 8208–8209: Maşın Bıçaqları və Metalkeramik Lövhələr

HS 8208 müxtəlif maşın və cihazlarda istifadə olunan bıçaqları əhatə edir. Maşın bıçaqları əl aləti bıçaqlarından (8211) fərqlənir — onlar maşında quraşdırılır və avtomatik yeməkləmə ilə işləyir. 8208 alt qrupuna daxil olan bıçaqlar:

HS 8209 metalkeramik lövhələri əhatə edir — volfram karbid (WC), titan karbid (TiC) və ya tantal karbid (TaC) əsaslı sərt ərinti lövhələri. Bu lövhələr kəsici alətlərin (8207) işçi kəsici hissəsi kimi istifadə olunur. Metalkeramik lövhələr iki kateqoriyaya bölünür: burulan taxmarlı (8209 00 200) — lövhə mexaniki olaraq alət holderində bərkidilir; və digər (8209 00 800) — lehimlənmiş, yapışdırılmış və ya klipsli lövhələr. ISO təsnifatına görə lövhələr formasına (C, D, K, R, S, T, V, W) və kəsmə tətbiqinə (P — polad, M — paslanmayan, K — çuqun, N — qeyri-metal, H — bərk material, S — super ərinti) görə kodlanır.

HS 8210: Mexaniki Əl Cihazları

HS 8210 10 kq-a qədər olan mexaniki əl cihazlarını əhatə edir. Bu cihazlar əl ilə işləyir, lakin mexaniki prinsiplə (dişli çarx, rıçaq, yay) əsaslanır və adi əl alətlərindən fərqli olaraq güc qazancı verir. 10 kq çəki həddi bu cihazların əl ilə daşına bilən, portativ xarakterini müəyyən edir. Mexaniki əl cihazlarına aşağıdakılar daxildir: əl presləri (kirəcləmə, rivetsalma), əl qaykaçevirmələr (torque wrench), əl nasoslar, əl zımba çəkicləri, əl tel çəkmə alətləri, əl boru bükma alətləri və əl blok-takellər. Bu cihazlar xüsusilə təmir-montaj işlərində, kiçik sənaye müəssisələrində və məişətdə geniş istifadə olunur.

HS 8211–8212: Bıçaqlar və Ülgüclər

HS 8211 məişət və peşəkar bıçaqları əhatə edir. Bıçaqlar QRUP 82-nin ən geniş istehlak alt qruplarından biridir — hər ailədə, hər mətbəxdə və hər restoranda bıçaq istifadə olunur. Bıçaqların istehsalında alət poladı (X50CrMoV15 — Almaniya, 440C — ABŞ, VG10 — Yaponiya) və paslanmayan polad ən geniş istifadə olunan materiallardır. Yüksək keyfiyyətli bıçaqlarda damask ərintisi (çoxqatlı polad) və ya seramik tiyələr (zirkonium oksid, ZrO₂) də istifadə olunur.

HS 8212 ülgücləri (razors) əhatə edir: təhlükəsiz ülgüclər (8212 10 100) — əl ilə və ya elektrikli təraş üçün təhlükəsiz ülgüc patronları; tiyə ülgücləri (8212 20) — ülgüc tiyələri, o cümlədən ikiqat kənarlı; və digər ülgüc hissələri (8212 90). Təhlükəsiz ülgüclər (safety razor blades) paslanmayan poladdan (martensitik, 13Cr) və ya platinal örtüklü (Pt/TiN) poladdan istehsal olunur. Dünya ülgüc bazarı illik təqribən 3 milyard ədəd təhlükəsiz ülgüc istehsalı ilə əhəmiyyətli bazardır. Ən böyük istehsalçılar Gillette (ABŞ), BIC (Fransa), Schick (ABŞ) və Lord (Misir) hesab olunur.

HS 8213–8214: Qayçılar və Digər Kəsici Məmulatlar

HS 8213 qayçıları əhatə edir — iki kəsici ləçəyin mərkəz oxu ətrafında fırlanması ilə material kəsən əl aləti. Qayçılar funksional təyinatına görə bir neçə növə bölünür: tikiş qayçıları (parça kəsmə), saç kəsmə qayçıları (barber shears), mətbəə qayçıları (kağız kəsmə), dekorativ qayçılar (zərgərlik) və ümumi məqsədli qayçılar. Qayçıların istehsalında paslanmayan polad (420, 440A/B/C), karbon polad və xüsusi ərintilər istifadə olunur. Yüksək keyfiyyətli tikiş və saç qayçıları (Solingen — Almaniya, Hitachi — Yaponiya) əl ilə bərqar vurulur (honing) və sərtlik 54–62 HRC arasında olur.

HS 8214 yuxarıdakı alt qruplara daxil olmayan digər kəsici məmulatları əhatə edir:

Manikür və pedikür alətləri (8214 20) şəxsi qayım və gözəllik sənayesinin əsas alətləridir. Bu kateqoriyaya dırnaq qayçıları, dırnaq dəri qayçıları, cutikul pusher, dırnaq faylları və digər manikür alətləri daxildir. Manikür alətlərinin istehsalı yüksək dəqiqlik tələb edir — əsasən paslanmayan polad 420/440-dan hazırlanır və səthi electropolish olunur. Dünya manikür alətləri bazarı illik təqribən 2 milyard dollar həcmindədir, ən böyük istehsalçılar Pakistandan (Sialkot — dünya manikür alətləri istehsalının ~60%-i), Çin və Cənubi Koreyadır.

HS 8215: Qaşıqlar, Çəngəllər və Məişət Məmulatları

HS 8215 qaşıqları, çəngəlləri, firçaları, qab-qacaq və məişət məmulatlarını əhatə edir. Bu alt qrup QRUP 82-nin məişət və qida xidməti sektoruna aid olan son alt qrupudur. Qaşıq-çəngəl məmulatları restoranlar, hotellər, katerinq xidmətləri və ev təsərrüfatları üçün əsas məişət əşyalarıdır. Material baxımından bu məmulatlar üç kateqoriyaya bölünür:

Korroziyaya davamlı polad qaşıq-çəngəllər (8215 20 100) restoran və hotel sektorunda ən geniş istifadə olunan növüdür. 18/10 paslanmayan polad (18% xrom, 10% nikel) yüksək korroziya müqaviməti, yaxşı parlaqlıq və maşın yuyulmağa uyğunluq təmin edir. 18/0 polad (nikiisiz) daha ucuzdur, lakin korroziya müqaviməti aşağıdır. Qiymətli metal örtüklü qaşıq-çəngəllər (8215 10) premium və lüks seqmentə aiddir — gümüş örtüklü (silverplate, EPNS — Electro Plated Nickel Silver) və qızıl örtüklü (goldplated) məmulatlar yüksək sinif restoranlar, hotellər və diplomatik qəbullar üçün istifadə olunur.

Azərbaycanın məişət qaşıq-çəngəl bazarında əsasən paslanmayan polad (18/10 və 18/0) məmulatlar üstünlük təşkil edir. Ölkənin inkişaf edən turizm və qida xidməti sektoru — Bakı, Şəki, Qəbələ və digər turizm mərkəzlərindəki restoran və hotellər — keyfiyyətli qaşıq-çəngəl dəstlərinə tələbat göstərir. Əsas idxal mənbələri Çin (əlverişli qiymətli), Almaniya (WMF, Zwilling — premium), Portuqaliya (Cutipol — dizayner) və Türkiyə (orta seqment) hesab olunur.

Alət Bazarı və Azərbaycan Ticarəti

Dünya alət və qurğu bazarı 2024-cü ildə təqribən 85 milyard ABŞ dolları həcminə çatmışdır. Bu bazar bir neçə seqmentə bölünür: sənaye alətləri (~40%, əvəzlənə bilən alətlər, maşın bıçaqları, metalkeramik lövhələr), əl alətləri (~25%, qayka açarları, vintaçanlar, çəkiclər), kənd təsərrüfatı alətləri (~10%), bıçaq və qayçı (~10%), məişət qaşıq-çəngəl (~5%) və digər (~10%).

Çin dünya alət istehsalının təqribən 40%-ni təmin edir və ən böyük ixracatçıdır. Çin alət sənayesinin mərkəzləri bunlardır: Yiwu (əl alətləri), Danqian (kənd təsərrüfatı alətləri), Sianmen (sənaye alətləri). Almaniya premium alətlərin əsas istehsalçısıdır — Würth, Bosch, Wiha, Knipex kimi markalar dünya səviyyəsində tanınır. Yaponiya yüksək keyfiyyətli kəsici alətlər (HSS, karbid) və bıçaqlar (Global, MAC, Misono) istehsalçısı kimi məşhurdur. ABŞ isə Stanley, DeWalt, Snap-on, Irwin kimi brendlərlə güclü seqmentə malikdir.

Azərbaycan Respublikası alət və qurğuların əhəmiyyətli idxalçısıdır. Ölkənin iqtisadiyyatının bir neçə sektoru alətlərə yüksək tələbat göstərir:

• Neft-qaz sənayesi: xüsusi alət dəstləri (API standartı), əvəzlənə bilən kəsici alətlər (karbid lövhələr, HSS burğular), boru açarları, təzyiq alətləri. SOCAR və onun podryadçıları illik on milyonlarla dollar alət idxal edir.
• Tikinti sənayesi: əl alətləri (qayka açarları, çəkiclər, əyələr), elektrik alətləri (perforator, dəzgah mişarı), təhlükəsizlik alətləri. Bakının və digər şəhərlərin aktiv tikinti bazarı əl alətləri tələbatını sürətlə artırır.
• Kənd təsərrüfatı: süngülər, yabalar, kərkilər, baltalar, bağban qayçıları. Azərbaycanın aqrar sektoru ənənəvi əl alətləri ilə yanaşı, kiçik mexanizasiya alətlərinə də tələbat göstərir.
• Qida xidməti və mehmanxanaçılıq: peşəkar mətbəx bıçaqları, qaşıq-çəngəl dəstləri, qayçılar. Turizm sektorunun inkişafı bu seqmentin idxalını artırır.

Azərbaycanın alət idxalatının əsas mənbələri bunlardır: Çin (ümumi alətlər, qiymət üstünlüyü ~55% pay), Türkiyə (əl alətləri, qonşuluq üstünlüyü ~15%), Almaniya (premium sənaye alətləri ~10%), Rusiya (metalkəsən alətlər ~8%), Yaponiya (kəsici alətlər, bıçaqlar ~5%) və digər (~7%). Azərbaycanda alət istehsalı məhduddur — əsasən kiçik emalatxanalarda təmir alətləri və sadə əl alətləri istehsal olunur. Lakin Sumqayıtda və Gəncədə maşınqayırma müəssisələrində bəzi xüsusi alətlər (neft-qaz avadanlığının ehtiyat hissələri, əvəzlənə bilən kəsici alətlər) yerli istehsal edilir.

Gömrük tariflərinə görə, Azərbaycanda QRUP 82 məhsullarının idxal rüsumu 0–15% arasında dəyişir. Kənd təsərrüfatı alətləri (8201) və əvəzlənə bilən kəsici alətlər (8207) adətən aşağı tarif dərəcəsinə (0–5%) malikdir — bu, aqrar və sənaye sektorlarının dəstəklənməsi məqsədi güdür. Məişət bıçaqları (8211) və qaşıq-çəngəllər (8215) isə 10–15% tarif dərəcəsinə malikdir. ƏDV isə bütün idxal olunan alətlər üzrə 18% tətbiq olunur.

Tez-tez Verilən Suallar