Türkiye'nin Arjantin'e Potansiyel Sanayi Ürünleri İhracatı
Türk beyaz eşya üreticileri basit montaj hatlarıyla başladıkları imalat faaliyetlerini, bugün kendi tasarım ve teknolojilerini yaratacak hatta dışarı teknoloji transfer edecek düzeye getirmişlerdir. Sektör aynı zamanda sıkı müşteri bağlılığına sahip güçlü markalar yaratmıştır ve başta Avrupa Birliği (AB) olmak üzere dış pazarlarda varlığını güçlendirmektedir. İç pazarın yanı sıra, Türk Beyaz Eşya Sektörü AB pazarında da önemli bir paya sahiptir. Dört büyük beyaz eşya olarak tabir edilen buzdolabı, fırın, çamaşır makinesi ve bulaşık makinesi pazarında yıllık 50 milyon adet satışın gerçekleştiği AB pazarının yaklaşık % 15’i Türk malı ürünlerden oluşmaktadır.
Beyaz eşya grubunda 8418 (buzdolabı) ve 8450 (çamaşır makineleri) gtip grubunda Arjantin’e ihracatımız bulunmaktadır. Her iki ürün grubunda 2011 yılı ihracatımızda sırasıyla %-47ve % -55 azalma yaşanmıştır.
Arjantin inşaat sektöründe ülkemiz PVC profil üretici ve ihracatçıları için yeni bir pazar yaratılabileceği düşünülmektedir. Bu düşünce, ülkedeki mevcut inşaatların bütününe yakınında ahşap ve alüminyum doğramanın kullanıldığı, plastik doğramanın ise istisnai bir durum olduğu gözleminden doğmuştur.
Bu durumun ülkeye özgü iklim şartları gibi koşullardan kaynaklanıp kaynaklanmadığı konusunda yapılan görüşmelerde, doğrama tercihlerinde iklimden ziyade alışkanlıkların ve plastik doğramanın pahalı olduğu kanısının etkili olduğu ve böylece ahşap ve alüminyuma yönelik talebin arttığı anlaşılmıştır.
Son dönemde, piyasada ilk kez plastik doğrama işine yönelen girişimciler görülmektedir. Hali hazırda Arjantin piyasasına adım atmış bulunan uluslararası markalar olarak Veka, Rehau, Royal Group, Schuco ve Kömmerling tespit edilmiştir. Ancak, piyasadaki mevcut durum, henüz pazarın çok küçük olduğunu ve hiç bir yabancı üretici firmanın belirli bir tanınmışlık düzeyine ulaşamadığını göstermektedir. Yalnızca Veka, diğer markalara kıyasla daha aktif bir tanıtım stratejisi benimsemiş görünmektedir.
PVC profil ve aksesuarlara uygulanmakta olan Arjantin gümrük vergisi % 17.5 düzeyindedir. Ayrıca, % 0.5 oranındaki istatistik vergisi ile % 21 oranındaki KDV de hesaba katıldığında, efektif korunma oranının % 21.5 civarında olduğu görünmektedir.
Müteahhitlik sektöründe yaşanmakta olan hızlı büyüme trendinin, PVC alanında pazara giriş için çok uygun koşullar sunduğu ve Arjantin pazarına gerçekleşecek bir girişin diğer Güney Amerika ülke pazarlarına açılım için de uygun bir atlama taşı olacağı düşünülmektedir.
PVC pazarına giriş için uygun zamanlama değerlendirilmesine paralel olarak Arjantin’deki sektör temsilcileriyle kurulan temaslar neticesinde, halen plastik doğrama konusunda çalışan ya da mevcut faaliyet alanı itibariyle (alüminyum doğrama gibi) çalışma arzusunda olabilecek değişik büyüklüklerde çok sayıda firmanın varlığı tespit edilmiştir. Bu çerçevede, ülkemizdeki PVC profil sektör temsilcilerince bölge ülkelerindeki sektörel fuarlara katılım sağlanmasının distribütörlük/temsilcilik/ithalat ilişkisine dönüşebilecek verimli görüşmelerle sonuçlanabileceği düşünülmektedir.
Arjantin’in 72 ve 73 gtip bazındaki toplam demir çelik ve ürünleri ithalatı 2011 yılında 2 ,3 milyar dolar değerinde gerçekleşmiştir. İthalat değerleri Türkiye’nin bu ülkeye ihraç ettiği ürünler bazında incelendiğinde; 7216 (demir alaşımsız çelikten profil) grubunda 94 milyon dolarlık ithalatın %46,6’sının İspanya’dan yapıldığı görülmektedir. Demir alaşımsız çelik (gtip:7216) pazarında ülkemiz İspanya, Brezilya ve Polonya’dan sonra dördüncü sırada yer almaktadır.
Arjantin, 2011 yılında 34 milyon dolar değerinde demir çelik yassı ürün (7312) ithalatı gerçekleştirmiştir. İthalatın yaklaşık %43’ü Brezilya’dan yapılmıştır. G. Kore, Türkiye, Çin ve Fransa pazarda ön sıralarda yer alan tedarikçiler olmuştur. 2011 yılında Türkiye’nin 7312 grubunda Arjantin’e ihracatı 4,7 milyon dolar olmuştur. İhracat 2010–2011 döneminde %4 artış görülmüştür. Arjantin yassı mamul ithalatında Türkiye’ye %0- 14 gümrük vergisi uygulamaktadır.
Doğal taşların başlıca kullanım alanı inşaat sektörüdür. Bu nedenle Arjantin inşaat sektörünün gelişimi, doğal taş alımında kilit rol oynamaktadır. Arjantin 2011 yılında 25,2 milyon dolarlık işlenmiş doğal taş ithalatı yapmıştır ve dünya ithalatındaki payı %0,3’dür. Arjantin’in ithalat yaptığı ülkeler ve pazar payları Çin (%37), Brezilya (%27), İtalya (%16), ve Türkiye (%8) olarak sıralanmıştır.
Türkiye’nin 2011 yılında Arjantin’e gerçekleştirdiği işlenmiş doğal taş ihracatı %33 artış göstererek 1,9 milyon dolar olmuştur. İhracatta öne çıkan ürünler 680291 gtip numarasında yer alan mermer-traverten-su mermeri grubu olmuştur. 6802 grubunda Türkiye’den ithal edilen ürünlerde Arjantin tarafından %6-8 arasında gümrük vergisi uygulanmaktadır.
Arjantin’in elektrik kontrol ve dağıtım panoları (8537 gtip no) ithalatı 2011 yılında 174 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Ülkemizin Arjantin’e ithalatı 1,4 milyon dolar olup potansiyel olduğu düşünülmektedir.
Ülkemizde, orta voltaj kesicileri, röleler, düşük voltajlı pano ve hücrelerin, seramik yalıtkanların, jeneratör, kontaktör, sigorta, iç tesisat malzemeleri ve aydınlatma malzemeleri gibi önemli elektrikli ekipmanın üretimi orta ve büyük ölçekli firmalar tarafından başarıyla gerçekleştirilmektedir. Elektro-mekanik imalat sanayindeki bilgi birikimi ve deneyim, elektrik sektörünün mühendislik, proje ve müteahhitlik hizmetleri alanlarında da mevcuttur. Ülkemizde, elektrik enerjisi üretim, iletim ve dağıtımının her aşamasında uluslararası düzeyde hizmet verebilen çok sayıda proje ve taahhüt kuruluşu vardır. Bunların pek çoğu yurtiçi olduğu kadar yurtdışı deneyimlere de sahiptir.
Tekstil sektörü üretimi, yine de bazı tekstil ara mallarına olan ihtiyacın artabileceğine işaret etmektedir. Nitekim, son dönemde ülkemizden ithal edilen sentetik iplik miktarlarında kısmi artışlar gözlenmektedir. Sonuç olarak, Arjantin’de sektörel fuarlardan ülkemizdeki tüm tekstil sektörü temsilcilerinin beklenen faydayı elde edemeyebileceği, ancak sentetik iplik üretici/ihracatçılarının belirli bir düzeyde yeni işbirliği olanaklarına kavuşabileceği düşünülmektedir.
Tarım ürünleri alanında, gerek Arjantin gerek diğer bölge ülkeleri genellikle çok rekabetçi bir yapıya sahiptir. Arjantin’in önümüzdeki yıllarda gıda işleme ve paketleme sektörlerinde büyüme yaşanması beklenmektedir. Arjantin’de gıda işleme makinelerinde: ABD, Brezilya, Almanya, İtalya, İspanya pazarın ilk beş sırasında yer almaktadır. Ambalaj makinelerinde ise sırasıyla: İtalya, Almanya, İspanya, Brezilya ve ABD yer almaktadır.
Arjantin, ülkemiz tekstilcileri için potansiyel bir pazar görünümü arz etmemektedir. Her şeyden önce, MERCOSUR alanında tekstilde çok yüksek gümrük vergileri uygulanmaktadır. İstisnalar dışında, tekstil kategorilerindeki gümrük vergileri yüzde 17.5-21.5 arasında (el dokuma halı gibi istisnai ürünlerde yüzde 35) değişmektedir. Yüzde 21 oranındaki KDV de hesaba katıldığında, efektif korunma oranı yüzde 21-26’ya yükselmektedir. Üstelik kendisi de bir tekstil üreticisi olan Arjantin’in yanında, tekstilde dünyanın en rekabetçi ülkelerinden biri olan Brezilya bir MERCOSUR üyesi olarak devrede yer almaktadır. Ne var ki, Brezilya’nın dahi pazara erişimi son derece sınırlı düzeydedir. Zira, Arjantin, makine-ekipman ve otomotiv sektörlerinde olduğu gibi, tekstil alanında da son derece korumacı bir reflekse sahip görünmektedir.
Sonuç olarak, Arjantin tekstil ithal pazarı çok zorlu ve bu nedenle de küçük bir pazar görünümündedir. Pazarın neredeyse yarısı Brezilya’lı üreticilerin elindedir. Çin ve Hindistan gibi tekstil sektörünün önde gelen rekabetçi ülkeleri şu ana kadar Arjantin pazarında Brezilya ile rekabet edebilir görünmemektedir.
Arjantin iklim koşulları nedeniyle önemli bir pazardır. 2011 yılında 502,5 milyon dolar ithalat rakamı ile ülkemiz açısından önemli bir potansiyel olduğu düşünülmektedir. Çin, Brezilya, ABD, Tayland ve Almanya ilk beş sırada yer alan rakiplerimizdir.
Sektördeki hızlı gelişimin yarattığı güçlü talep özellikle inşaat malzemeleri alanında önemli ölçüde fiyat artışlarına yol açmıştır. En yüksek artışlar yüzde 108’e ulaşan oranla bakır borular, hortumlar ve tesisat malzemesi ile, yüzde 40 oranla su tesisatı ve armatürlerde görülmüştür.
Son yirmi yıl içinde altyapı yatırımları büyük ölçüde gerileyen Arjantin’de geçtiğimiz yıllarda yaşanan şiddetli su taşkınları, yeni altyapı yatırımlarına olan ihtiyacı daha da artırmıştır. Gerek merkezi, gerek mahalli düzeyde gerçekleştirilmesi gereken yüzlerce yol, su, baraj ve taşkın önleme projesi, her biri on binlerle ifade edilen bir dizi sosyal konut projesi, çok sayıda petrol ve doğal gaz boru hattı projesi bulunmaktadır.
Ancak, tüm bu projelerin gerçekleştirilmesi finansman ihtiyaçlarının karşılanabilmesine bağlıdır. Ülkede yaşanan ekonomik kriz sonrasında, özelikle son dönemde finansal çevrelerle olan ilişkilerde belirgin bir bozulma ortaya çıkmıştır. Gerçekleştirilmesi düşünülen büyük projelerde çoğu kez Dünya Bankası ve Inter-American Development Bank’dan sağlanan krediler özellikle önem taşımaktadır.
Söz konusu finansman sıkıntısı nedeniyle, mevcut durumda ülkede kamuya ait ihale alabilmenin en önemli şartının finansman kaynağıyla beraber gelmek olduğu sektörde konuşulmaktadır. Ancak, sektörde genelde gözlenen tutucu yapı bu noktada dikkat çekici bulunmaktadır. Yurtdışı kaynaklı finansman dahi olsa, yabancı müteahhitlerin yer alacağı ihale ve bayındırlık planlarına yönelik rahatsızlık sektör temsilcilerince açıkça dile getirilmektedir.
Arjantin’in oto ana sanayi ithalatı, 2011 yılında 7,6 milyar dolar olmuştur. İthalat yapılan başlıca ülkeler Brezilya, Meksika, G. Kore ve Japonya‘dır. Ana sanayi ithalatında ilk sıralarda binek otomobilleri, kamyonlar, traktörler ve toplu taşıma araçları yer almaktadır. Binek otomobil ithalatı 2011 yılında bir önceki yıla göre % 21 artışla 5,4 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Binek otomobil ithalatında başlıca ülkeler Brezilya, Meksika ve Almanya’dır. Brezilya MERCOSUR sayesinde elde ettiği avantaj ile %72 paya sahiptir.
Türkiye’nin Arjantin’e olan oto ana sanayi ihracatında öne çıkan ürün traktörler olup, 2011yılında 3,0 milyon dolar traktör ihracatı gerçekleşmiştir. 8701 grubunda en önemli rakiplerimiz ve pazar payları; Brezilya (%84), Uruguay (%7), Almanya (%2), ABD (%2) ve Meksika (%2) olarak sıralanmıştır. Arjantin bu ürün grubunda Türkiye’den yapılan ithalatta %0–35 oranında gümrük vergisi uygulamaktadır.
Arjantin’in oto yan sanayi ithalatı 2011 yılında % 19 artarak 7,7 milyar dolar olmuştur. İthalat yapılan başlıca ülkeler Brezilya, Almanya, Japonya ve ABD’dir. Türkiye Arjantin’in oto yan sanayi ithalatında on dördüncü sırada yer almaktadır. Arjantin’in en fazla ithal ettiği yan sanayi ürünleri arasında otomotiv yedek parçaları, dizel-yarı dizel motorlar, lastikler, motor ve parçaları, transmisyon milleri ve pistonlar yer almaktadır.
Türkiye’nin Arjantin’e olan toplam oto yan sanayi ihracatı 2011 yılında 53,1 milyon dolar olmuştur. İhracatın en fazla olduğu ürünler; motor ve parçaları ile otomobil lastiğidir. 2011 yılında Türkiye’nin Arjantin’e 8708 grubunda yaptığı ihracat 53,9 milyon dolar, 4011 grubunda 6,7 milyon dolar olmuştur. 8708 grubunda ihraç ettiğimiz en önemli ürün grubu; 870829 ve 870810 olmuştur. Bu ürün grubunda Arjantin pazarındaki en önemli rakiplerimiz ve pazar payları; Brezilya (%54,6), Almanya (%10,2), Fransa (%8,4) İspanya (%5,1) ve Japonya (%4,6) olmuştur. Ülkemiz ise %1,1 pay ile 11. sıradadır.
Arjantin ithal yedek parça pazarındaki mevcut payımız son derece sınırlı olmakla beraber; sektördeki büyüme trendi, ilk kez 2005 yılında Türkiye menşeli otomobillerin Arjantin’e ithal edilmeye başlanmış olması ve mevcut Türkiye menşeli yedek parça ithalatının geçmişte Avrupa ülkeleri vasıtasıyla gerçekleştirilirken bugün doğrudan ülkemizden yapılmaya başlanmış olması, iki ülke sektörleri arasındaki işbirliğinin giderek artacağına ve karşılıklı olarak birbirlerinin pazarlarında daha fazla yer bulabileceklerine işaret etmektedir.
Ancak, ülkede çeşitli sektörlerde mevcut aşırı korumacı eğilim bu beklentinin makul düzeyde tutulmasını gerektirmektedir. MERCOSUR’un Ortak Otomotiv Politikası gereğince 2006 yılı sonunda gerçekleşmesi öngörülen birlik içi serbest ticaret uygulamasının bir kez daha ertelenmiş olması bu eğilimin kısa sürede değişmeyeceğine işaret etmektedir. Gerek Arjantin’de gerekse diğer bölge ülkelerinde düzenlenen sektör fuarlarında ülkemiz otomotiv yedek parça sektör temsilcilerinden daha fazla yer almasının, tamamlayıcı ürünlerin ve böylece yeni işbirliği alanlarının tespiti açısından yararlı olacağı değerlendirilmektedir. Halen bölge ülkelerinin tamamının taşıt araçları yedek parça ve aksesuarları sektöründe ihracat yapmakla beraber, yine tamamının sektörde net ithalatçı konumunda bulunması bu yargıyı güçlendirir mahiyette görülmektedir.
4011 grubunda ihraç ettiğimiz en önemli ürün grubu; 401110- otomobil dış lastiği ve 401120- kamyon, otobüs dış lastikleri ve 401161-tarım, orman taşıtları için dış lastikler olmuştur. 4011 grubunda en önemli rakiplerimiz ve pazar payları Brezilya (%61,7), Japonya(%6,6) Çin (%5,7), Almanya (%5) ve ABD (%2,7) olarak sıralanmıştır. Arjantin bu ürün grubunda Türkiye’den yapılan ithalatta %0–16 oranında gümrük vergisi uygulamaktadır.
Arjantin otomotiv sektöründe yukarıda açıklanan canlanmanın oto lastik sektöründe de yeni fırsatlar doğurabileceği düşünülmektedir. Nitekim, Arjantin’li lastik distribütörleri tarafından Türkiye’nin otomobil lastiğindeki ve özellikle de önemli bir sektör girdisi olan kord bezindeki başarısının halihazırda bilinmekte olduğu ve dolayısıyla Türk lastik markalarının distribütörlüğü konusunda bir ilginin de mevcut bulunduğu görülmektedir.
Türkiye’de cam sanayii %100’e yakın yerli hammadde kullanan, cam kalıplarını ve makinelerin bir bölümünü yurtiçinden sağlayan gerçek anlamda ulusal bir sanayidir. Oldukça rekabetçi olan sektörde büyük tesislerin yanı sıra küçük ve orta büyüklükte firmalar da faaliyet göstermektedir.
2011 yılında cam sofra mutfak eşyaları ithalatı 35 milyon dolar olan Arjantin ülkemizden 0,8 milyon dolar cam eşya ithalatı gerçekleştirmiştir. Söz konusu pazarda başlıca rakipler: Brezilya, Çin, Kolombiya, Endonezya ve Belçika’dır. Ülkemiz için uygulanan gümrük vergisi %18’dir. Brezilya MERCOSUR üyeliği nedeniyle pazarda daha avantajlı durumdadır.
Takım tezgahları, metalleri çeşitli yollarla işleyen ve imalat sanayinin ana girdilerinden birini oluşturan makine ve ekipmanıdır. Sektörün ürünleri başlıca iki kategoriye ayrılmaktadır: i) Talaşlı İşleme Tezgahları. ii) Metal Şekillendirme Tezgahları.
Talaşlı işleme tezgahları arasında yer alan başlıca ürünler: Lazer, foton, ultrasonik, elektro-erozyon yöntemiyle maddeleri aşındırarak işleyen makineler; metal işleme merkezleri, tek ve çok istasyonlu tezgahlar; torna tezgahları; delme, freze, rayba tezgahları; bileme, taşlama, cilama tezgahları; dişli, yiv vb. açma ve testere ve broş tezgahlarıdır. Metal şekillendirme tezgahları ise: Metalleri kesme, dövme, katlama, kavislendirme vb yoluyla işleyen makine ve presler; çubuk, profil, boru tel çekme tezgahları, vida, cıvata, tel işleme makineleridir.
Diğer tezgahlar: Taş, beton, seramik, soğuk cam, beton işleyen makineler, testereler cilama vb. makineleri; ağaç, mantar, seramik, sert plastik ve kauçuk işleyen makineler (testereler, kalıp-freze makineleri, parlatma-taşlama makineleri, bükme-birleştirme makineleri, delik açma-zıvanalama makineleri, yarma-dilme-yapraklama makineleri); takım tezgahlarının aksam ve parçalarıdır.
Metal şekillendirme-kesme makine ve presleri (gtip: 8462): Arjantin 2011 yılında bir önceki yıla kıyasla %15 artış ile 60,5 milyon dolar değerinde, “metal şekillendirme-kesme makine ve presleri” ithalatı yapmıştır. Dünya ithalatında %0,6’lık bir pay almıştır. İthalatta ilk beş ülke İtalya (%33), Çin (%22), İspanya (%16), Almanya (%5) ve Türkiye (%4) olarak sıralanmıştır. Türkiye söz konusu üründe 2011 yılında Arjantin’e 2,6 milyon dolar değerinde ihracat gerçekleştirmiştir. Arjantin Türkiye’den ithal edilen metal şekillendirme makine ve preslerinde %0-20 gümrük vergisi uygulamaktadır.
Tarım ürünleri alanında, gerek Arjantin gerek diğer bölge ülkeleri genellikle çok rekabetçi bir yapıya sahip bulunmakta olup, bu yapı nedeniyle tarım alet ve makineleri alanında bir potansiyel olabileceği düşünülmektedir. Arjantin’in tarım ürünleri ihracatının çoğunlukla işlenmemiş ya da yarı işlenmiş olduğuna ve bu durumun bir yandan ülkenin katma değer kaybına, diğer yandan ise işsizliğe ve gelir dağılımında bozukluğa yol açtığına yönelik yaygın eleştiriler bulunmaktadır.
Türkiye’de tarım alet ve makineleri sektöründe yaklaşık 130 farklı alet ve makine üretimi yapılmaktadır. Türk alet ve tarım makineleri imalat sanayisinin ürün yelpazesi içinde yer alan ürünler genel olarak şunlardır: Tarım traktörleri, biçerdöverler, tek-akslı motorlu çapalar (motokültörler), motorlu biçme makineleri, toprak işleme ve tohum yatağı hazırlama makine ve ekipmanı, ekim, dikim makine ve ekipmanı, gübreleme makineleri, bitki koruma ve sulama için araç ve donanımlar, hasat makineleri ve ekipmanı, ürün harmanlama, kurutma, savurma, temizleme, sınıflandırma, işleme için makine ve ekipmanı, hayvancılık için makine ve ekipmanlar ve tarla ve bahçe üretimi için diğer makine ve ekipmanı.
Türkiye tarım alet ve makineleri sektörü, tarım alet ve makineleri sanayisi ve traktör sanayisi olmak üzere iki ana kategoriye ayrılmaktadır. Yaklaşık 1.000 adet tarım alet ve makineleri üreticisi ve ithalatçısı bulunmaktadır. Traktör sektöründe ise 28 firma faaliyet göstermektedir. Sektör yaklaşık 15.000 kişiye doğrudan istihdam sağlamaktadır.
2011 yılında ihracatta en önemli kalemler, kümes hayvancılığına mahsus diğer makineler (GTİP: 8436.29)’dir. 70,2 milyon dolarlık pazarda ülkemiz 0,2 milyon dolar paya sahiptir. Pazarda ilk beş sırada; ABD(%34,8), Brezilya(%21), Belçika (%7), İspanya (%6,6) ve Kanada (%5,2) pazar payı ile yer almaktadır.