Ticaret sicil kodlari, dunya genelinde isletmelerin ekonomik faaliyetlerini siniflandirmak icin kullanilan uluslararasi standart kod sistemleridir. Bu sistemler; Avrupa Birligi'nde NACE (Nomenclature statistique des activites economiques dans la Communaute europeenne), Amerika Birlesik Devletleri'nde SIC (Standard Industrial Classification) ve NAICS (North American Industry Classification System), Ingiltere'de ise UK SIC (United Kingdom Standard Industrial Classification) olarak uygulanmaktadir. Turkiye, AB uyum sureci cercevesinde NACE sistemini benimsemis ve ulusal kod olan GTIP (Gumruk Tarife Pozisyonu) ile entegre etmistir. Bu rehberde dort ana ticaret sicil kod sistemi karsilastirmali olarak aciklanmakta ve Turkiye'deki kullanimi detaylandirilmaktadir.
Ticaret sicil kodlari, bir isletmenin ekonomik faaliyet turunu siniflandiran uluslararasi standart kodlardir. Bu kodlar, vergi daireleri, gumrukler, istatistik kurumlari ve ticaret odalari tarafindan kullanilarak isletmelerin tek bir kategori altinda toplanmasini saglar. Bu sayede ulusal ve uluslararasi duzeyde istatistik analizi, vergi tahakkuku, gumruk tarife uygulamasi ve ekonomik arastirma yapilabilir.
Ticaret sicil kodlari sisteminin temel amaci, farkli ulkelerdeki isletmelerin ayni faaliyet kodu altinda toplanmasi ve boylece karsilastirmali analizin mumkun olmasidir. Ornegin bir Turkiye'deki tekstil ureticisi ile Almanya'daki tekstil ureticisi ayni NACE koduna (C13 - Tekstil urunleri imalati) sahip oldugunda, iki ulkenin tekstil sektoru karsilastirilabilir. Ayni sekilde ABD'deki bir tekstil sirketi SIC 2200 kodu ile, Ingiltere'deki bir tekstil sirketi UK SIC 13100 kodu ile siniflandirilir.
Ticaret sicil kodlarinin en onemli kullanim alanlari sunlardir: vergi mukellefiyeti belirleme (KDV, kurumlar vergisi kapsam kontrolu), gumruk tarife uygulama (ithalat-ihracat islemlerinde dogru vergi orani), istatistik uretme (TUIK, Eurostat, BEA, ONS verileri), devlet destekleri (KOSGEB, TUBITAK, AB Horizon destekleri), sektor analizi (rekabet raporlari, pazar arastirma) ve uluslararasi ticaret analizi (B/L verisi, ithalatci-ihracatci tespiti).
NACE (nomenclature statistique des activites economiques dans la Communaute europeenne), Avrupa Toplulugundaki ekonomik faaliyetlerin istatistiksel siniflandirmasidir ve genellikle NACE olarak isimlendirilir. NACE, Fransizca tam adindan gelen kisaltmadir ve AB uyesi tum ulkelerde kullanilmaktadir. Turkiye, 1995 Gumruk Birligi anlasmasi ile NACE sistemini benimsemis ve ulusal kod yapisi olan GTIP'i NACE ile uyumlu hale getirmistir.
NACE sisteminin en guncel versiyonu NACE Revizyon 2'dir ve 2008 yilinda yururluge girmistir. Bu revizyon, ekonomik yapi degisikliklerini (ozellikle hizmet sektorunun buyumesi, dijital ekonomi, yesil enerji) yansitmak uzere hazirlanmistir. NACE Revizyon 2, hiyerarsik bir yapiya sahiptir: 21 fasil (alfabetik harf ile A-U), 88 bolum (2 haneli), 272 grup (3 haneli), 615 sinif (4 haneli) ve alt siniflar (5 haneli).
| Hane Sayisi | Seviye | Ornek Kod | Aciklama |
|---|---|---|---|
| 1 harf | Fasil | C | Imalat (Manufacturing) |
| 2 hane | Bolum | C13 | Tekstil urunleri imalati |
| 3 hane | Grup | C13.9 | Diger tekstil urunleri imalati |
| 4 hane | Sinif | C13.92 | Hazir esya halinde ev tekstili imalati |
| 5 hane | Alt sinif | C13.92.1 | Yatak ortusu, battaniye, yorgan imalati |
NACE Revizyon 2'nin 21 fasili sunlardir: A - Tarim, ormancilik ve balikcilik; B - Madencilik ve tas ocakciligi; C - Imalat; D - Elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme uretimi ve dagitimi; E - Su temini, kanalizasyon, atik yonetimi; F - Insaat; G - Toptan ve perakende ticaret; H - Tasimacilik ve depolama; I - Konaklama ve yiyecek servisi; J - Bilgi ve iletisim; K - Finans ve sigorta faaliyetleri; L - Gayrimenkul; M - Mesleki, bilimsel ve teknik; N - Idari ve destek hizmetleri; O - Kamu yonetimi ve savunma; P - Egitim; Q - Insan sagligi ve sosyal hizmetler; R - Sanat, eglence ve rekreasyon; S - Diger hizmetler; T - Hane halklari tarafindan uretilen hizmetler; U - Bolge disi organizasyonlar.
Standart Endustriyel Siniflandirma (SIC), ABD'de ticaret sicilleri icin endustri siniflandirmasini standartlastirmanin bir yontemi olarak once 4 basamak ve daha sonradan da 8 basamakli olarak firmalari siniflandirmak icin kullanilan bir sistemdir. SIC, 1937 yilinda Amerika Birlesik Devletleri'nde kuruldu ve degisikliklerle hala kullaniliyor. SIC sistemi, ABD Nufus Sayim Burosu (Census Bureau) tarafindan gelistirilmis olup zamanla ozel sektor tarafindan da benimsenmistir.
SIC sistemi 4 haneli standart seviye ile baslar ve 8 haneli ulusal seviyeye kadar genisler. 4 haneli SIC kodu, IRS (Internal Revenue Service), SEC (Securities and Exchange Commission) ve Dun & Bradstreet gibi kuruluslarda kullanilir. 8 haneli SIC kodu ise daha ayrintili siniflandirma gerektiren OSHA (Occupational Safety and Health Administration) ve US Department of Labor tarafindan kullanilir.
| Hane | Seviye | Ornek | Aciklama |
|---|---|---|---|
| 1-2 hane | Buyuk Grup | 22 | Tekstil mill urunleri |
| 3-4 hane | Endustri | 2211 | Genis dokuma mensei (broadwoven fabric mills) |
| 5-6 hane | Alt endustri | 221111 | Pamuklu genis dokuma |
| 7-8 hane | Ulusal detay | 22111101 | Pamuklu genis dokuma, ham |
SIC sisteminin en yaygin kullanim alani, ABD'li sirketlerin sektor analizidir. Fortune 500, Inc. 5000 gibi listeler SIC kodlarina gore sirketleri siniflandirir. Ayrica, SEC 10-K raporlarinda sirketler ana SIC kodlarini belirtmek zorundadir. Bu nedenle ABD'li bir sirketle is yapanTurk ihracatcilari, karsi tarafin SIC kodunu ogrenerek sektor hakkinda hizli bilgi sahibi olabilir.
Kuzey Amerika Endustri Siniflandirma Sistemi veya NAICS ticari kuruluslarin ekonomik faaliyet turune gore siniflandirilmasidir. Kanada, Meksika ve Amerika Birlesik Devletleri'nde kullaniliyor. NAICS, 1997 yilinda ABD, Kanada ve Meksika tarafindan ortak gelistirilmistir ve SIC sisteminin yerini almistir (ancak SIC hala bazilari tarafindan kullanilir).
NAICS, Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlasmasi (NAFTA, simdi USMCA) cercevesinde gelistirilmis olup uc ulke arasinda tutarli bir siniflandirma saglar. NAICS, 6 haneli koddan olusur ve SIC'e gore daha modern bir yapiya sahiptir. Ozellikle hizmet sektoru ve dijital ekonomi NAICS'te daha iyi temsil edilir.
| Hane | Seviye | Ornek | Aciklama |
|---|---|---|---|
| 1-2 hane | Sektor | 31-33 | Imalat |
| 3 hane | Alt sektor | 313 | Tekstil mill urunleri |
| 4 hane | Endustri grubu | 3131 | Tekstil menseileri |
| 5 hane | NAICS endustri | 31311 | Genis dokuma menseileri |
| 6 hane | Ulusal endustri | 313111 | Pamuklu genis dokuma menseileri (ABD) |
NAICS'in 6. hanesi, her ulkenin kendine ozel ulusal detayi icindir. Yani 313111 ABD'de pamuklu dokuma anlamina gelirken, Kanada'da 313110 farkli bir alt sinifi ifade edebilir. ilk 5 hane uc ulke icin aynidir. NAICS sistemini 1997, 2002, 2007, 2012, 2017 ve 2022 revizyonlari bulunmaktadir; her 5 yilda bir guncellenir.
Ingiltere ekonomik faaliyetlerin standart endustriyel siniflandirmasi, isletmelerin ekonomik faaliyetlerinin turune gore siniflandirilmasina yardimci olmayi amaclayan standart bir endustriyel siniflandirmadir. Bir veya daha fazla SIC kodu bir isletmeyle iliskilendirilebilir. UK SIC, Office for National Statistics (ONS) tarafindan yonetilir ve Avrupa NACE sistemi ile uyumludur (ilk 4 hane NACE ile aynidir).
UK SIC'inin guncel versiyonu UK SIC 2007'dir ve 5 haneli koddan olusur. UK SIC, NACE Revizyon 2 ile tam uyumlu olacak sekilde tasarlanmistir; ilk 4 hane NACE ile ayni, 5. hane ise Ingiltere'ye ozel ulusal detaydir. Bu sayede AB ile yapilan ticarette istatistik veriler dogrudan karsilastirilabilir.
| Hane | Seviye | Ornek | Aciklama |
|---|---|---|---|
| 1 harf | Fasil | C | Imalat |
| 1-2 hane | Industry section | 13 | Tekstil urunleri imalati |
| 3 hane | Subclass | 139 | Diger tekstil urunleri imalati |
| 4 hane | UK SIC class | 1392 | Hazir esya halinde ev tekstili |
| 5 hane | UK SIC subclass | 13921 | Yatak ortusu, battaniye, yorgan imalati |
UK SIC'in onemli ozelligi, bir isletmeye birden fazla SIC kodu atanabilmesidir. Ornegin bir sirket hem perakende ticaret (G47) hem de toptan ticaret (G46) yapiyorsa, her iki kod da bu sirketin ticaret sicil kaydinda yer alir. Bu, isletmenin faaliyet karmasini dogru yansitmak icin onemlidir.
Asagidaki tablo, dort ana ticaret sicil kod sistemini karsilastirmali olarak gosterir. Her sistem, farkli ulkelerde kullanilir ve kod yapisina gore ayrinti seviyesi degisir.
| Ozellik | NACE Rev.2 (AB+TR) | US SIC | NAICS (ABD-CA-MX) | UK SIC 2007 |
|---|---|---|---|---|
| Yururluge giris | 2008 | 1937 | 1997 | 2007 |
| Ulke kullanimi | 27 AB + Turkiye | ABD | ABD, Kanada, Meksika | Ingiltere |
| Hane sayisi | 4 (max 5) | 4-8 | 6 | 5 |
| Fasil sayisi | 21 (A-U) | 11 (A-K) | 20 (11-92) | 21 (A-U) |
| Bolum sayisi | 88 | 83 | 96 | 88 |
| Sinif sayisi | 615 | 1000+ | 1057 | 615+ |
| Yonetici kurum | Eurostat | US Census Bureau | US-CA-MX joint | ONS |
| Guncelleme | 7-10 yil | Nadir | 5 yil | 7-10 yil |
| NACE uyumu | Tam (kendi sistemi) | Yok | Kismi | Tam (ilk 4 hane) |
| Turkiye'de kullanim | 2005'ten beri zorunlu | Hayir | Hayir | Hayir |
Turkiye, 1995 yilinda AB ile imzalanan Gumruk Birligi Anlasmasi cercevesinde 2005 yilinda NACE sistemini benimsemistir. Turkiye'de ticaret sicil kodu olarak NACE kullanilirken, gumruk islemleri icin GTIP (12 haneli) kullanilir. Iki sistem arasinda birebir karsilik yoktur, ancak bazi paralellikler vardir.
NACE, ekonomik faaliyet turunu siniflandirirken (im/dogrulama, hizmet, ticaret), GTIP ise urunun kendisini siniflandirir. Ornegin bir tekstil fabrikasinda hem dokuma (GTIP 5407) hem de boyama (GTIP 5407) yapiliyorsa, fabrika NACE kodu C132 (Tekstil urunleri imalati - dokuma) olabilir, ancak GTIP kodu 5407'dir (Sentetik filament iplikten dokuma). Bu nedenle bir firmanin tek bir NACE kodu olabilir ama birden fazla GTIP kodu olabilir.
| Sektor | NACE Kodu | NACE Aciklama | GTIP Kodu | GTIP Aciklama |
|---|---|---|---|---|
| Tekstil imalati | C13 | Tekstil urunleri imalati | 5407 | Sentetik filament dokuma |
| Gida imalati | C10 | Gida maddeleri imalati | 0808 | Taze elma ve armut |
| Otomotiv imalati | C29 | Motorlu tasit imalati | 8703 | Otomobiller |
| Elektronik | C26 | Bilgisayar, elektronik urun | 8517 | Telefonlar |
| Kimya | C20 | Kimyasal madde imalati | 2942 | Organik kimyasallar |
| Insaat | F41 | Bina insaati | 6810 | Insaat malzemeleri |
| Ticaret | G46 | Toptan ticaret | çeşitli | Tum GTIP kodlari |
Turkiye'de bir firma, Ticaret Sicil Mudurlugu'ne kayit olurken ana NACE kodunu belirtmek zorundadir. Bu kod, MERSIS (Merkezi Sicil Kayit Sistemi) uzerinde kayitli olur ve vergi dairesine otomatik bildirilir. Ayrica, KOSGEB, TUBITAK, Ticaret Bak_anligi destekleri basvurularinda NACE kodu kullanilir.
Ticaret sicil kodlari, uluslararasi ticarette cesitli kullanim alanlarina sahiptir. Ozellikle B2B arastirma, rakip analizi ve musteri tespitinde kritik oneme sahiptir. TurkExim konimento veritabani, hem GTIP hem NACE kodlari ile ithalatci/ihracatci firma tespiti yapabilir.
| Kullanim Alani | Kullanilan Sistem | Kim Tarafindan | Amac |
|---|---|---|---|
| Vergi tahakkuku | NACE (AB+TR), NAICS (US) | Vergi daireleri | Sektor bazli vergi muafiyeti |
| Gumruk tarife | GTIP (TR), HS (global) | Gumrukler | Ithalat vergisi hesaplama |
| Istatistik uretme | NACE, NAICS, UK SIC | TUIK, Eurostat, BEA, ONS | Sektor analizi |
| B2B musteri tespiti | NACE, SIC, NAICS | TurkExim, D&B, Hoovers | Potansiyel musteri listesi |
| Devlet destegi | NACE (TR) | KOSGEB, TUBITAK | Sektor bazli hibe |
| Yatirim tesviki | NACE (TR) | Ticaret Bak_anligi | Yatirim tesvik belgesi |
| Rakip analizi | NACE, SIC, NAICS | Pazar arastirma sirketleri | Sektor payi hesaplama |
| Kredi degerlendirme | NACE, SIC, NAICS | Bankalar, KGF | Sektor risk analizi |
TurkExim veritabaninda bir Turk firmasinin NACE kodunu ogrenerek, o firmayla ayni NACE koduna sahip diger Turk firmalarini listeleyebilirsiniz. Bu, sektor analizinde cok gucludur. Ayrica, bir ABD'li musterinizin SIC kodunu ogrenerek, ayni SIC koduna sahip diger ABD'li firmalari da hedefleyebilirsiniz.
1. NACE nedir ve Turkiye'de kullanim alani nedir?
NACE (nomenclature statistique des activites economiques dans la Communaute europeenne), Avrupa Toplulugundaki ekonomik faaliyetlerin istatistiksel siniflandirmasidir. Turkiye, 2005 yilinda AB Gumruk Birligi cercevesinde NACE sistemini benimsemistir ve ticaret sicil kayitlarinda, vergi dairelerinde, KOSGEB/TUBITAK desteklerinde ve istatistik uretiminde NACE kodu kullanir. NACE Revizyon 2, 21 fasil, 88 bolum, 272 grup ve 615 sinif icerir.
2. US SIC kodu kac hanelidir ve ne ise yarar?
US SIC (Standard Industrial Classification), Amerika Birlesik Devletleri'nde 1937'de kurulan endustriyel siniflandirma sistemidir. 4 haneli standart seviye ile baslar, 8 haneli ulusal detay seviyesine kadar genisler. IRS, SEC ve Dun & Bradstreet gibi kuruluslarda kullanilir. Bir ABD'li sirketin SIC kodu, sektor analizinde ve Fortune 500 gibi listelerde kullanilir.
3. NAICS ve SIC arasindaki fark nedir?
NAICS (North American Industry Classification System), 1997 yilinda SIC'in yerine gecmistir ve ABD, Kanada, Meksika'da kullanilir. NAICS 6 haneli, SIC 4-8 hanelidir. NAICS, hizmet sektorunu ve dijital ekonomiyi daha iyi temsil eder. SIC hala bazi kuruluslarda kullanilir ama resmi olarak yerini NAICS'e birakmistir. NAICS her 5 yilda bir guncellenir (son 2022 revizyonu).
4. UK SIC ve NACE arasindaki iliski nedir?
UK SIC 2007, NACE Revizyon 2 ile tam uyumludur. UK SIC'in ilk 4 hanesi NACE ile aynidir, 5. hane Ingiltere'ye ozel ulusal detaydir. Bu sayede AB ile Ingiltere arasinda istatistik veriler dogrudan karsilastirilabilir. UK SIC, Office for National Statistics (ONS) tarafindan yonetilir ve bir isletmeye birden fazla SIC kodu atanabilir.
5. Turkiye'de bir firmanin NACE kodunu nasil ogrenirim?
Turkiye'de bir firmanin NACE kodunu MERSIS (Merkezi Sicil Kayit Sistemi) uzerinden sorgulayabilirsiniz. mersis.gtb.gov.tr adresine girip firma unvani veya vergi numarasi ile arama yapin. Ayrica Ticaret Sicil Mudurlugu'nden de firma bilgileri alinabilir. TurkExim veritabani ise hem NACE hem GTIP kodu ile ithalatci/ihracatci firma tespiti yapabilir.
6. NACE ve GTIP arasindaki fark nedir?
NACE, ekonomik faaliyet turunu siniflandirir (imalat, hizmet, ticaret gibi), GTIP ise urunun kendisini siniflandirir (12 haneli gumruk tarife pozisyonu). Bir firmanin tek bir NACE kodu olabilir ama birden fazla GTIP kodu olabilir. Ornegin bir tekstil fabrikasi NACE C13 (tekstil imalati) koduna sahipken, hem 5407 (dokuma) hem 5408 (suni) GTIP kodlari ile ithalat/ihracat yapabilir.
7. Uluslararasi ticarette hangi sicil kod sistemini kullanmaliyim?
Uluslararasi ticarette sicil kodu secimi, hedef pazara gore degisir. AB'ye ihracat yapacaksaniz NACE kodu, ABD'ye yapacaksaniz SIC veya NAICS kodu, Ingiltere'ye yapacaksaniz UK SIC kodu kullanmalisiniz. TurkExim veritabani tum bu kod sistemlerini destekler ve bir firmanin tum dunyadaki ticari faaliyetlerini tek bir platformda analiz etmenize imkan tanir.