Uluslararası ithalat sözleşmeleri, farklı ülkelerdeki alıcı ve satıcılar arasında yapılan ticari işlemlerin hukuki temelini oluşturur. Bu sözleşmeler, tarafların hak ve yükümlülüklerini, risk dağılımını, uyuşmazlık çözüm mekanizmalarını ve ödeme koşullarını belirler. CISG (Birleşmiş Milletler Uluslararası Mal Satış Sözleşmeleri Hakkında Viyana Sözleşmesi), uluslararası mal satışlarının en kapsamlı düzenleyen sözleşmedir ve 90'dan fazla ülke tarafından onaylanmıştır. Bu rehberde, CISG'nin temel prensiplerini, uluslararası sözleşmelerin unsurlarını ve ithalatçıların bilmesi gereken hukuki detayları ele alacağız.

CISG Nedir ve Hangi Kapsama Girer?

CISG (Convention on Contracts for the International Sale of Goods), 1980 yılında Viyana'da imzalanmış ve 1988 yılında yürürlüğe girmiş uluslararası bir sözleşmedir. Türkiye, 11 Ağustos 2011 tarihinde CISG'yi onaylamış ve sözleşme Türkiye açısından 1 Ağustos 2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir. CISG, ticari partya之间的关系 arasındaki mal satış sözleşmelerini düzenler.

CISG'in Kapsamı

• Tarafların farklı ülkelerde bulunması: Sözleşmenin taraflarının iş yerleri CISG'ye taraf olan farklı devletlerde bulunmalıdır. Bu, sözleşmenin uluslararası niteliğini belirleyen en önemli kriterdir.
• Mal satışı: CISG, her türlü mal satış sözleşmesini kapsar. Ancak hisse senedi, yatırım kağıdı, para, gemi, uçak ve elektrik satışları kapsam dışındadır.
• Tüketici satışları: Kişisel, ailevi veya ev kullanımına yönelik satışlar CISG kapsamına girmez. Yalnızca ticari nitelikli satışlar düzenlenir.
• Hizmet ve eser sözleşmeleri: İşçilik veya hizmetin öne çıktığı sözleşmeler CISG kapsamında değerlendirilmez.
• Seçimlik uygulama: Taraflar, sözleşmede CISG'nin uygulanmayacağını açıkça kararlaştırabilirler.

CISG'nin Temel İlkeleri

CISG, uluslararası ticaretin güvenli ve adil bir şekilde yürütülmesini sağlamak için bir dizi temel ilke benimsemiştir.

Sözleşme Özgürlüğü

CISG, tarafların sözleşme koşullarını serbestçe belirleme hakkını tanır. Taraflar, CISG'nin düzenlediği konularda kendi aralarında farklı düzenlemeler yapabilir. Ancak, bu düzenlemelerin CISG'ye aykırı olmaması ve uluslararası kamu düzenine uygun olması gerekir. Sözleşme özgürlüğü ilkesi, ticari hayatın esnekliğini ve tarafların ihtiyaçlarına uygun çözümler üretme imkanını sağlar.

İyi Niyet İlkesi

CISG kapsamında, taraflar sözleşmenin kurulması, ifası ve sona ermesi süreçlerinde iyi niyetli davranmakla yükümlüdür. Bu ilke, uluslararası ticari ilişkilerde güven ortamının sağlanması için kritik öneme sahiptir. Türk Borçlar Kanunu ile paralellik gösteren bu ilke, sözleşmenin yorumlanmasında ve uygulanmasında önemli bir kılavuz işlevi görür.

Uluslararası Nitelik ve Tekilleştirme

CISG'nin uygulanmasında, sözleşmenin uluslararası niteliği göz önünde bulundurulur ve tekilleştirme (uniformity) ilkesi benimsenir. Bu ilke, CISG'nin farklı ülkelerde aynı şekilde yorumlanmasını ve uygulanmasını amaçlar. Uluslararası Ticaret Odası (ICC), CISG'nin yorumlanmasına yönelik rehberler yayımlamaktadır.

Uluslararası İthalat Sözleşmelerinin Unsurları

CISG kapsamındaki bir uluslararası ithalat sözleşmesinin geçerli olabilmesi için belirli unsurların bulunması gerekir.

Sözleşme Kuruluş Unsurları

• Teklif (Offer): Bir tarafın, sözleşme koşullarını belirterek diğer tarafa yaptığı bağlayıcı öneridir. Teklif, belirli bir süre için geçerli olmalı ve reddedilinceye kadar yürürlükte kalmalıdır.
• Kabul (Acceptance): Diğer tarafın, teklifi eksiksiz ve koşulsuz olarak kabul etmesidir. Kabul, teklifte belirtilen yolla ve sürede yapılmalıdır. Kabulde değişiklik yapılması, karşı teklif (counter-offer) niteliği taşır ve orijinal teklifi reddeder.
• Sözleşme konusu: Satılacak malın cinsi, miktarı, kalitesi ve fiyatı net olarak belirtilmelidir. Tarafların niyeti ve sözleşme şartları arasında tutarlılık olmalıdır.
• Geçerlilik şartları: Türk hukuku açısından, tarafların ehliyetli olması, sözleşme konusunun yasaya, ahlaka ve kamu düzenine aykırı olmaması ve irade fesadı hallerinin bulunmaması gerekir.

Sözleşmede Bulunması Gereken Temel Hükümler

• Taraflar bilgileri: Tam unvan, adres, vergi numarası ve yetkili imza sahiplerinin kimlik bilgileri.
• Malın tanımı: GTIP kodu, teknik özellikler, kalite standartları, miktar ve birim bilgileri.
• Fiyat ve ödeme: Birim fiyat, toplam tutar, para birimi, ödeme takvimi ve ödeme yöntemi (L/C, advance payment, open account).
• INCOTERMS: Teslimat koşulları (FOB, CIF, DDP vb.), risk transfer noktası ve lojistik düzenlemeleri.
• Teslimat süresi: Sevkiyat tarihi, varış tarihi ve gecikme şartları.
• Garanti ve kabul şartları: Ürün garantisi, kabul prosedürü, iade ve değişim koşulları.
• Sorumluluk sınırlamaları: Azami sorumluluk tutarı, dolaylı zarar dışlama hükümleri.
• Mücbir sebep (Force Majeure): Doğal afet, savaş, grev, pandemi gibi beklenmeyen olayların tanımı ve sonuçları.
• Uyuşmazlık çözümü: Tahkim, dava yeri ve uygulanacak hukuk seçimi.

CISG Kapsamında Satıcının Yükümlülükleri

CISG Madde 30-44 arası, satıcının yükümlülüklerini düzenlemektedir. Satıcının temel yükümlülükleri şunlardır:

Eşyayı Teslim Etmek ve Belgeleri Sunmak

Satıcı, eşyayı sözleşmede belirlenen tarih ve yerde, sözleşme koşullarına uygun olarak teslim etmekle yükümlüdür. Ayrıca, gerekli tüm belgeleri (fatura, konşimento, menşe şehadetnamesi, sertifika vb.) zamanında ve eksiksiz olarak sunmalıdır. Satıcının belge sunma yükümlülüğü, ödeme koşullarıyla doğrudan ilişkilidir. Örneğin, akreditif (L/C) ödemede, belgelerin L/C şartlarına tam uygun olması gerekir.

Eşyanın Sözleşmeye Uygunluğu

CISG Madde 35'e göre, satılan eşya sözleşmede belirtilen nitelik, miktar ve kaliteye uygun olmalıdır. Eşya, sözleşmede tanımlanan amaç için kullanılmaya elverişli olmalıdır. Eğer eşya belirli bir amaca yönelik olarak satın alındıysa (ve satıcı bu amacı biliyorsa), bu amaca uygun olmalıdır. Eşya, satıcının sunmuş olduğu numune veya modele uygun olmalıdır. Eşya, aynı tür mallar için normal kabul edilen ambalaj ile paketlenmiş olmalıdır.

Sorumluluk Süresi

CISG kapsamında, satıcının sorumluluk süresi eşyanın alıcıya teslim edildiği tarihte başlar. Ancak, gizli kusurlar (latent defects) için sorumluluk süresi, kusurun keşfedildiği tarihten itibaren 2 yıldır ve eşyanın teslim edildiği tarihten itibaren 4 yılı aşamaz. Bu süreler, tarafların sözleşmede farklı düzenleme yapmalarını engellemez.

CISG Kapsamında Alıcının Yükümlülükleri

CISG Madde 53-65 arası, alıcının yükümlülüklerini düzenlemektedir. İthalatçı açısından en önemli yükümlülük, fiyatı ödemek ve eşyayı teslim almaktır.

Fiyatı Ödeme Yükümlülüğü

Alıcı, sözleşmede belirlenen fiyatı, belirtilen tarihte ve yerde ödemekle yükümlüdür. Ödeme, satıcının bankasına veya sözleşmede belirtilen hesaba yapılmalıdır. Alıcı, ödemeyi yaparken gümrük vergileri, KDV ve diğer mali yükümlülükleri de hesaba katmalıdır. CISG, ödeme yöntemini belirlemez; bu konu tarafların anlaşmasına bırakılır. Akreditif (L/C), peşin ödeme, vesaikli ödeme ve açık hesap (open account) yaygın ödeme yöntemleridir.

Eşyayı İnceleme ve Bildirim

CISG Madde 38'e göre, alıcı eşyayı makul sürede incelemeli ve herhangi bir uyuşmazlığı derhal bildirmelidir. İnceleme süresi, eşyanın niteliğine ve ulaşım koşullarına göre belirlenir. Alıcı, kusuru veya uyuşmazlığı keşfettikten sonra makul sürede (genellikle 30 gün içinde) satıcıya bildirimde bulunmalıdır. Bu bildirim yapılmadığı takdirde, alıcı kusur veya uyuşmazlık iddiasında bulunamaz.

Uluslararası Sözleşmelerde Uyuşmazlık Çözümü

CISG kapsamında doğan uyuşmazlıklar, farklı mekanizmalar aracılığıyla çözülebilir:

• Müzakere: Tarafların doğrudan veya aracılar vasıtasıyla uyuşmazlığı çözme girişimi.
• Arabuluculuk (Mediation): Tarafsız bir arabulucu yardımıyla uzlaşı sağlanması.
• Tahkim (Arbitration): ICC, LCIA, UNCITRAL veya ulusal tahkim kurallarına göre bağımsız hakemlerce karar verilmesi.
• Dava: Ulusal mahkemelerde dava açılması. CISG uygulanabilirlik alanına giren sözleşmelerde, dava yargıcı CISG'yi doğrudan uygular.

Taraflar, sözleşmede tahkim veya dava yeri seçimi yaparak uyuşmazlık çözüm mekanizmasını önceden belirleyebilir. Tahkim, uluslararası ticarette yaygın olarak tercih edilen bir yöntemdir çünkü kararlar uluslararası düzeyde tanınır ve uygulanabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

CISG nedir?

CISG (Birleşmiş Milletler Uluslararası Mal Satış Sözleşmeleri Hakkında Viyana Sözleşmesi), farklı ülkelerdeki taraflar arasındaki mal satış sözleşmelerini düzenleyen uluslararası bir sözleşmedir. Türkiye 2012 yılında onaylamıştır.

CISG hangi sözleşmeleri kapsar?

CISG, tarafların iş yerleri farklı CISG'ye taraf ülkelerde olan ticari mal satış sözleşmelerini kapsar. Tüketici satışları, hisse senedi, para ve hizmet sözleşmeleri kapsam dışındadır.

CISG'yi devre dışı bırakabilir miyiz?

Evet, taraflar sözleşmede açıkça CISG'nin uygulanmayacağını belirtebilir veya farklı bir ülkenin hukukunu seçebilirler. Ancak bu durumda, seçilen hukukun uluslararası ticarete uygunluğu dikkatle incelenmelidir.

CISG kapsamında satıcının temel yükümlülükleri nelerdir?

Satıcı, eşyayı sözleşmeye uygun olarak teslim etmek, gerekli belgeleri sunmak ve eşyanın sözleşme şartlarına uygunluğunu garanti etmekle yükümlüdür.

Uyuşmazlık durumunda hangi yol izlenir?

Tahkim, arabuluculuk veya dava yolu seçilebilir. Uluslararası ticarette tahkim (özellikle ICC tahkimi) yaygın olarak tercih edilir çünkü kararlar uluslararası düzeyde tanınır.

Türkiye'de CISG nasıl uygulanır?

Türkiye'de CISG, Türk Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu ile birlikte uygulanır. Uluslararası sözleşmelerde, Türk mahkemeleri CISG'yi doğrudan uygular.

Uluslararası sözleşmeler ve risk yönetimi hakkında daha fazla bilgi için İthalat Talepleri sayfamızı, risk yönetimi rehberleri için İthalat Risk Yönetimi Hub sayfamızı ve CISG detayları için Uluslararası Sözleşmeler Detay Sayfası sayfamızı inceleyebilirsiniz.