İçindekiler

• CBAM Nedir ve Neden Önemlidir?
• CBAM Kapsamındaki Ürün Grupları
• CBAM Geçiş Dönemi ve Zaman Çizelgesi
• CBAM Beyanname Süreci
• Karbon Emisyon Raporlama Yöntemleri
• CBAM Sertifikası Satın Alma
• Türkiye-AB İlişkilerinde CBAM Etkileri
• Diğer Çevre Mevzuatları: REACH, RoHS, WEEE
• İthalatçılar İçin Hazırlık Rehberi
• Sıkça Sorulan Sorular

CBAM Nedir ve Neden Önemlidir?

Karbon Sınır Düzenleme Mekanizması (CBAM - Carbon Border Adjustment Mechanism), Avrupa Birliği'nin iklim hedeflerine ulaşmak için hayata geçirdiği devasa bir düzenlemedir. CBAM, AB'ye ithal edilen belirli ürünlerdeki karbon ayak izini fiyatlara yansıtarak karbon sızıntısını önlemeyi amaçlamaktadır. Başka bir deyişle, AB dışındaki ülkelerde karbon maliyeti düşük üretilen malların haksız rekabet avantajı yaratması engellenir.

Türkiye, AB'nin en büyük ticaret ortaklarından biri olduğu için CBAM'dan doğrudan ve büyük ölçüde etkilenmektedir. Türk ihracatçıları ve ithalatçıları, bu düzenlemeye uyum sağlamak zorundadır. Özellikle çelik, alüminyum, çimento, gübre ve elektrik gibi karbon yoğun sektörlerde faaliyet gösteren firmalar CBAM uyum sürecini acilen başlatmalıdır.

CBAM, sadece bir çevre regülasyonu değil, aynı zamanda küresel ticaretin kurallarını yeniden tanımlayan bir ticaret politikası aracıdır. İthalatçılar için ithalat talepleri sürecinin ayrılmaz bir parçası haline gelen CBAM uyumu, rekabetçi kalabilmek için stratejik bir önceliktir.

CBAM Kapsamındaki Ürün Grupları

CBAM, aşamalı olarak genişleyen bir ürün yelpazesine uygulanmaktadır:

CBAM Kapsamındaki Ürünler

• Çelik ve demir ürünleri: Yassı çelik, uzun ürünler, boru, döküm demir, paslanmaz çelik
• Alüminyum: Primer alüminyum, alüminyum alaşımları, yarı mamul ürünler
• Çimento: Portland çimentosu, klinker, gri çimento
• Gübre: Amonyum nitrat, kalsiyum amonyum nitrat,üre, KAS
• Hidrojen: Gri hidrojen, mavi hidrojen, yeşil hidrojen
• Elektrik: AB dışından doğrudan elektrik ithalatı

Gelecek aşamalarda organik kimyasallar, polimerler, kireçtaşı, cam, seramik, kâğıt ve karton gibi ek ürün gruplarının da CBAM kapsamına alınması planlanmaktadır.

CBAM Geçiş Dönemi ve Zaman Çizelgesi

CBAM Zaman Çizelgesi

• 1 Ekim 2023 - 31 Aralık 2025 (Geçiş Dönemi): Sadece raporlama yükümlülüğü. CBAM sertifikası satın alma zorunluluğu yoktur.
• 1 Ocak 2026 - 2034 (Kademeli Uygulama): CBAM sertifikası satın alma zorunluluğu başlar. Ücretsiz karbon kotaları kademeli olarak kaldırılır (yılda %8,6 oranında azalır).
• 1 Ocak 2035 ve sonrası (Tam Uygulama): Ücretsiz kota tamamen kaldırılır. Tüm gömülü emisyonlar için CBAM sertifikası satın alınmalıdır.

Geçiş döneminde raporlama yükümlülüklerine uymayan firmalara ton CO2 başına 10-50 Euro arasında ceza uygulanmaktadır.

CBAM Beyanname Süreci

Beyanname Adımları

• Adım 1 - CBAM Kaydı: AB üye ülkesindeki ulusal otoriteye CBAM yetkilisi olarak kayıt olunur
• Adım 2 - İthalat Beyannamesi: Her çeyrekte ithal edilen CBAM ürünlerinin toplam gömülü emisyonu bildirilir
• Adım 3 - Doğrulama: Bildirilen emisyon verileri bağımsız bir doğrulayıcı tarafından kontrol edilir
• Adım 4 - Sertifika Satın Alma: 2026'dan itibaren bildirilen emisyon kadar CBAM sertifikası alınır
• Adım 5 - Sertifika Teslimi: CBAM sertifikaları ilgili çeyreğin sonuna kadar ulusal otoriteye teslim edilir

Karbon Emisyon Raporlama Yöntemleri

• Gerçek Emisyon Değeri: Üreticinin kendi tesis ölçümlerine dayalı olarak hesaplanan fiili emisyon miktarı
• Varsayılan Emisyon Değeri: AB Komisyonu tarafından yayımlanan referans değerler

Gerçek emisyon hesaplamasında doğrudan emisyonlar (kapsam 1), dolaylı emisyonlar (kapsam 2) ve ön emisyonlar dikkate alınır. ISO 14064-1 standardına uygun karbon ayak izi hesaplaması CBAM raporlamasında kabul görür.

CBAM Sertifikası Satın Alma

2026 yılından itibaren CBAM sertifikası satın alma yükümlülüğü devreye girecektir. Sertifikalar haftalık açık artırma ile satılır ve fiyatı AB ETS karbon kotalarına endekslidir. 2024 ortalaması ~70 Euro/ton CO2 seviyesindedir. Örneğin, 1 ton çelik üretimi için ortalama 2 ton CO2 emisyonu ortaya çıktığında, 2 CBAM sertifikası satın alınması gerekir.

Türkiye-AB İlişkilerinde CBAM Etkileri

• Çelik sektörü: Türkiye'nin çelik üretiminin %30'u elektrik ark fırını (EAF) yöntemiyle yapıldığı için CBAM maliyeti nispeten düşük olacaktır
• Alüminyum sektörü: Hidroelektrik enerjisi kullanımı, karbon ayak izini düşürme potansiyeli sunar
• Çimento sektörü: Alternatif yakıt kullanımı ve enerji verimliliği yatırımları ile uyum sağlanabilir
• Üçüncü ülke transit ticareti: Türkiye üzerinden üçüncü ülkelere transit geçen AB ürünleri CBAM kapsamı dışındadır

Gümrük ve mevzuat sayfamızdan güncel CBAM bilgilerini edinebilirsiniz.

Diğer Çevre Mevzuatları: REACH, RoHS, WEEE

• REACH Tüzüğü (EC 1907/2006): Kimyasal maddelerin kayıt, değerlendirme ve izin süreçlerini düzenler
• RoHS Yönetmeliği (2011/65/EU): Elektrikli ve elektronik ekipmanlarda zararlı maddelerin kullanımını kısıtlar
• WEEE Yönetmeliği (2012/19/EU): Elektrikli ve elektronik atıkların geri kazanımını düzenler
• CLP Tüzüğü (EC 1272/2008): Kimyasalların sınıflandırılması, etiketlenmesi ve ambalajlanması
• Endüstriyel Emisyonler Yönetmeliği: Büyük endüstriyel tesislerin çevresel izin ve emisyon limitleri

İthalatçılar İçin Hazırlık Rehberi

• Tedarikçi değerlendirmesi: Tedarikçilerinizin karbon emisyon raporlama kapasitesini değerlendirin
• Ürün portföyü analizi: İthal edilen ürünlerin CBAM kapsamında olup olmadığını GTIP kodu bazında kontrol edin
• Karbon ayak izi hesaplama: Tedarik zinciri emisyonlarınızı hesaplayın ve azaltım hedefleri belirleyin
• CBAM kaydı: AB üye ülkesindeki ulusal otoriteye CBAM yetkilisi olarak kaydolun
• Dijital altyapı: CBAM bildirim sistemi ve karbon muhasebesi için yazılım çözümleri edinin
• Eğitim ve danışmanlık: CBAM uyum süreci için uzman danışmanlardan destek alın

Sıkça Sorulan Sorular

CBAM kimleri etkiler?

AB'ye CBAM kapsamındaki ürünleri ithal eden tüm firmaları, dolaylı olarak da bu ürünlerin tedarikçilerini ve üreticilerini etkiler.

CBAM raporlaması ne sıklıkla yapılır?

Üçer aylık dönemler halinde yapılır. Birinci çeyrek Nisan sonu, ikinci çeyrek Temmuz sonu, üçüncü çeyrek Ekim sonu, dördüncü çeyrek Ocak sonu öncesinde teslim edilmelidir.

CBAM sertifikası fiyatı ne kadar?

AB ETS karbon kotalarının haftalık açık artırma fiyatı ile belirlenir. 2024 yılında ortalama 65-80 Euro/ton CO2 arasında seyretmiştir.

CBAM kapsamı genişleyecek mi?

Evet, 2030 yılına kadar organik kimyasallar, polimerler, cam, seramik, kağıt ve karton gibi ek ürün gruplarının kapsamına alınması planlanmaktadır.

CBAM'dan muafiyet mümkün mü?

CBAM'dan genel bir muafiyet söz konusu değildir. Türkiye GOU statüsünde olmadığı için muafiyet uygulanmaz.

Türkiye CBAM'e nasıl hazırlanıyor?

Türkiye hükümeti, AB Yeşil Mutabakat uyum planı kapsamında TÜİK, Ticaret Bakanlığı ve Çevre Bakanlığı koordinasyonunda hazırlık çalışmalarını yürütmektedir.