AT (Avrupa Topluluğu) ve GTS (Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi) belgeleri, Türkiye'nin uluslararası ticarette uyguladığı tercihli ticaret rejiminin en önemli araçlarındandır. Bu belgeler, ithalat taleplerinde gümrük vergisi indirimi veya muafiyeti sağlayarak işletmelerin maliyet avantajı elde etmesini mümkün kılar. Doğru belgenin kullanılması ve menşe şartlarının sağlanması, başarılı bir ithalat sürecinin anahtarıdır.

AT Rejimi Nedir?

AT (Avrupa Topluluğu) rejimi, Türkiye ile Avrupa Birliği arasında kurulan Gümrük Birliği çerçevesinde uygulanan tercihli ticaret sistemidir. Bu rejim, AB menşeli sanayi mallarının Türkiye'ye gümrüksüz veya indirimli gümrük vergisi ile girmesine olanak tanır. AT rejimini kullanabilmek için ürünün menşeini kanıtlayan uygun bir belge sunulması gerekir.

AT Rejimi Kapsamındaki Belgeler

• ATR Dolaşım Belgesi: Türkiye-AB Gümrük Birliği çerçevesinde, AB menşeli malların serbest dolaşımda olduğunu kanıtlayan resmi belge
• EUR.1 Menşe Sertifikası: Türkiye'nin üçüncü ülkelerle yaptığı STA'larda tercihli menşeyi kanıtlayan belge
• Menşe Beyanı (Invoice Declaration): Belirli alt limitler altında fatura üzerine yazılan menşe beyanı
• Tercihli Menşe İspat Belgeleri: Serbest Ticaret Anlaşmaları kapsamında düzenlenen diğer belgeler

GTS (Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi) Nedir?

Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi, gelişmekte olan ülkelerden yapılan ithalatlarda gümrük vergisi indirimi sağlayan bir rejimdir. AB'nin GTS sistemi, Türkiye tarafından da benzer şekilde uygulanmaktadır. GTS kapsamındaki ülkelerden yapılan ithalatlarda, gümrük vergisi oranları normal tarifeden düşük uygulanır veya tamamen muaf tutulur.

GTS rejiminin üç ana unsuru bulunur:

• Standart GTS: Gelişmekte olan ülkelere tanınan genel tercihli muamele
• Özel Teşvik Düzeni (STD+): Sürdürülebilirlik ve iyi yönetişim kriterlerini karşılayan ülkeler için ek teşvik
• EBA (Her Şeye Uygulanabilir Tercihler): En az gelişmiş ülkelere tanınan sıfır gümrük vergisi rejimi

Menşe Şartları ve Uygunluk

Tercihli rejimlerden yararlanabilmek için ürünün menşe şartını sağlaması gerekir. Menşe kuralları, ürünün nerede üretildiğini ve hangi işlemlerden geçtiğini belirler. Temel menşe kriterleri şunlardır:

• Tamamen elde edilme kuralı: Ürünün menşe ülkenin topraklarında tamamen üretilmiş veya elde edilmiş olması
• Yeterli işleme kuralı: Üçüncü ülke menşeli hammadde kullanılması durumunda, menşe ülkeye özgü yeterli işlemden geçmiş olması
• Gerekli işleme kuralı: Gümrük tarife pozisyonu değişikliği (GTIP şartı) veya katma değer oranı kriterinin sağlanması
• Düzgün ticaret kuralı: Menşe ülke ile Türkiye arasında doğrudan sevkiyatın gerçekleşmesi

ATR Belgesi Nasıl Düzenlenir?

ATR belgesi, ihracatçı ülkenin gümrük idaresi tarafından düzenlenir ve ürünün AB serbest dolaşımında olduğunu onaylar. Belge doldurulurken dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır:

• Gönderici ve alıcının tam bilgileri (adres, vergi numarası)
• Ürünün GTIP kodu ve detaylı tanımı
• Miktar, brüt ve net ağırlık bilgisi
• Fatura numarası ve tarihi
• Taşıma belgesi (konşimento veya CMR) referansı
• Gümrük idaresi onayı ve mühür

EUR.1 Sertifikası ve Kullanım Alanları

EUR.1 sertifikası, Türkiye'nin üçüncü ülkelerle imzaladığı Serbest Ticaret Anlaşmaları kapsamında tercihli menşeyi kanıtlamak için kullanılır. Bu belge, STA'ya taraf ülkelerden yapılan ithalatlarda gümrük vergisi indirimi sağlar. EUR.1 sertifikası ihracatçı ülkenin gümrük idaresi tarafından düzenlenir ve geçerlilik süresi genellikle 4 aydır (bazı STA'larda 10 aya kadar uzayabilir).

EUR.1 sertifikası, EFTA ülkeleri (İsviçre, Norveç, İzlanda, Lihtenştayn), Akdeniz Ülkeleri, GCC ülkeleri ve diğer STA partnerleri ile ticarette kullanılır. Belgenin geçerli olabilmesi için menşe şartlarının yanı sıra taşıma belgesi ve fatura ile uyumlu olması gerekir.

Sık Sorulan Sorular

ATR belgesi ile gümrük vergisi ne kadar azalır?

ATR belgesi, AB menşeli sanayi ürünlerinde gümrük vergisini sıfıra indirir. Tarım ürünleri ise ayrı bir düzenlemeye tabidir ve genellikle tam muafiyet sağlamaz.

GTS belgesi nasıl alınır?

GTS kapsamında ithalat yapabilmek için ihracatçı ülkenin GTS listesinde yer alması gerekir. Menşe belgesi olarak Form A veya menşe beyanı kullanılır. Belge ihracatçı ülkenin yetkili makamı tarafından düzenlenir.

Menşe şartını sağlamazsam ne olur?

Menşe şartını sağlamamanız durumunda tercihli rejimden yararlanamazsınız ve normal gümrük vergisi oranları uygulanır. Ayrıca yanlış menşe beyanında bulunmanız cezai yaptırımlara yol açabilir.

EUR.1 ve ATR arasındaki fark nedir?

ATR, Türkiye-AB Gümrük Birliği çerçevesinde AB menşeli mallar için kullanılırken, EUR.1 Türkiye'nin üçüncü ülkelerle yaptığı STA'larda tercihli menşeyi kanıtlamak için kullanılır.

Düzgün ticaret kuralı nedir?

Düzgün ticaret kuralı, menşe ülke ile Türkiye arasında ürünün doğrudan sevkiyatını gerektirir. Üçüncü bir ülkede transit geçiş veya depolama yapılması durumunda, kuralın ihlal edilmediğinin kanıtlanması gerekir.

Menşe belgesinin geçerlilik süresi ne kadardır?

EUR.1 sertifikası genellikle 4 ay geçerlidir. ATR belgesi ise düzenleme tarihinden itibaren belirli bir süre geçerli olup, ürünün serbest dolaşıma girişinde kontrol edilir.

AT ve GTS belgeleri hakkında detaylı bilgi için Türkiye İthalat Talepleri ve İthalat Taleplerinde Gümrük ve Mevzuat sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.