Incoterms 2020 Rehberi: Uluslararası Teslim Şartları Tam Açıklama

Uluslararası ticaretin en önemli standartlarından biri olan Incoterms, küresel mal sevkiyatlarında alıcı ve satıcı arasındaki sorumlulukları, masrafları ve riskleri belirleyen kurallar bütünüdür. Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından hazırlanan Incoterms 2020 kuralları, 1 Ocak 2020 tarihinde yürürlüğe girmiş olup günümüzde dünya genelinde en yaygın kullanılan teslim şartları standardıdır. Bu rehberde, Incoterms 2020'ın tüm kurallarını, gruplarını ve seçim kriterlerini detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.

Incoterms 2020 Nedir?

Incoterms, "International Commercial Terms" ifadesinin kısaltmasıdır ve uluslararası ticarette malların teslimi sırasında tarafların yükümlülüklerini düzenleyen uluslararası kurallardır. 1936 yılında ilk kez yayımlanan Incoterms, 2010 ve 2020 güncellemeleriyle sürekli geliştirilmiştir. Incoterms kuralları herhangi bir ulusal hukuka tabi değildir; ancak sözleşmeye dahil edildiğinde hukuki bağlayıcılık kazanır. Bu kuralların temel amacı, farklı ülkelerdeki taraflar arasındaki anlaşmazlıkları önlemek ve ticari işlemleri şeffaflaştırmaktır.

Incoterms 2020, toplamda 11 farklı teslim şartını içerir. Bu şartlar, malların taşınması, sigortalanması, gümrük işlemleri ve risk devri gibi konularda net çizgiler çizer. Her bir kural, satıcı ve alıcının hangi aşamada risk ve maliyet yükümlülüğü üstlendiğini açıkça belirler. Bu nedenle, dış ticaret yapan her işletmenin Incoterms kurallarını tam olarak anlaması ve doğru bir şekilde uygulaması büyük önem taşır.

Incoterms 2020 Grupları

Incoterms 2020 kuralları, dört ana gruba ayrılır. Her grup, malların teslim sürecindeki farklı aşamaları temsil eder ve risk ile maliyetün hangi noktada devredildiğini gösterir.

E Grubu: Yalnızca Çıkış

E grubu, sadece EXW (Ex Works - İşyerinden Teslim) kuralını içerir. Bu grupta satıcının yükümlülüğü en az düzeydedir. Satıcı, malları kendi iş yerinde alıcının tasarrufuna sunmakla yükümlüdür. Malların yüklenmesi, taşınması, gümrüklenmesi ve tüm ilgili masraflar alıcıya aittir. EXW, satıcının risk almak istemediği durumlarda tercih edilen bir kuraldır ancak alıcı için lojistik açıdan en zor teslim şeklidir.

F Grubu: Ana Taşıma Ödenmemiş

F grubu kuralları, satıcının malları belirlenen yere kadar götürmekle yükümlü olduğu ancak ana taşıma masrafını ödemeyi üstlenmediği teslim şekilleridir. Bu grupta üç kural bulunur:

• FCA (Free Carrier - Taşıyıcıya Teslim): Satıcı, malları alıcı tarafından belirlenen taşıyıcıya teslim eder. Bu kural, her türlü taşıma şekline uygun olup konteyner taşımacılığında en çok tercih edilen Incoterms kuralıdır. 2020 güncellemesiyle birlikte FCA kuralında, alıcının taşıyıcıya talimat vermesi ve satıcının bu bilgiyi fatura üzerinde belirtmesi zorunluluğu getirilmiştir.
• FAS (Free Alongside Ship - Gemi Yanında Teslim): Satıcı, malları belirlenen limanda gemi yanına kadar getirir. Bu kural yalnızca deniz ve iç su taşımacılığı için geçerlidir.
• FOB (Free on Board - Gemi Bordasına Teslim): Satıcı, malları belirlenen limanda gemi bordasına yüklenmiş olarak teslim eder. Risk ve maliyet, mallar gemi bordasına yüklendiği anda alıcıya geçer. FOB, geleneksel deniz ticaretinde en bilinen teslim şartıdır.

C Grubu: Ana Taşıma Ödenmiş

C grubu kurallarında satıcı, ana taşıma masrafını öder ancak risk, mallar ilk taşıyıcıya devredildiği anda alıcıya geçer. Bu grupta dört kural yer alır:

• CFR (Cost and Freight - Masraf ve Navlun): Satıcı, malları belirlenen limana kadar taşıma masrafını öder. Ancak risk, mallar gemi bordasına yüklendiği anda alıcıya geçer. CFR sadece deniz ve iç su taşımacılığı için kullanılır.
• CIF (Cost, Insurance and Freight - Masraf, Sigorta ve Navlun): CFR ile aynı temel yapıya sahiptir ancak satıcı, alıcı adına minimum düzeyde bir sigorta poliçesi de düzenler. CIF kuralı da yalnızca deniz ve iç su taşımacılığına uygundur.
• CPT (Carriage Paid To - Taşıma Ödenmiş Olarak Teslim): Satıcı, malları belirlenen varış noktasına kadar taşıma masrafını öder. Risk ise mallar ilk taşıyıcıya teslim edildiği anda alıcıya geçer. Her türlü taşıma şekline uygun olan CPT, çok modlu taşımacılıkta yaygın olarak kullanılır.
• CIP (Carriage and Insurance Paid To - Taşıma ve Sigorta Ödenmiş Olarak Teslim): CPT kuralının sigorta eklentili versiyonudur. Incoterms 2020 ile birlikte CIP kapsamındaki sigorta düzeyi, ICC (A) kapsamlı sigorta poliçesine yükseltilmiştir.

D Grubu: Varış

D grubu kurallarında satıcı, malların varış noktasına kadar olan tüm risk ve masrafları üstlenir. Bu grup, satıcının en yüksek sorumluluğu taşıdığı teslim şekillerini içerir:

• DAP (Delivered at Place - Belirli Yere Teslim): Satıcı, malları belirlenen varış noktasına kadar getirir ve taşıma aracından indirilmiş olarak alıcının tasarrufuna sunar. Gümrük işlemleri ve ithalat vergileri alıcıya aittir.
• DPU (Delivered at Place Unloaded - Belirli Yerde Boşaltılarak Teslim): Incoterms 2020 ile DAT kuralının yerini alan DPU, satıcının malları varış noktasında boşaltma işlemini de üstlenmesini gerektirir. Bu kural, satıcının boşaltma yükümlülüğü olan tek D grubu kuralıdır.
• DDP (Delivered Duty Paid - Gümrük Vergisi Ödenmiş Olarak Teslim): Satıcı, varış ülkesindeki tüm gümrük işlemlerini, vergileri ve harçları da ödemek suretiyle malları alıcının kapısına kadar teslim eder. En yüksek satıcı sorumluluğunu taşıyan bu kural, e-ticaret ve perakende lojistiğinde sıkça kullanılır.

Incoterms 2020'de Önemli Değişiklikler

Incoterms 2020, önceki sürüme göre birkaç önemli yenilik ve güncelleme getirmiştir. Bu değişiklikler, küresel ticaretin dinamik yapısına uyum sağlamak amacıyla tasarlanmıştır.

Birinci önemli değişiklik, FCA kuralında kendi taşıma aracı kullanan satıcılar için fatura üzerinde onay mekanizmasının getirilmesidir. Bu düzenlemeyle, satıcının malları gemi bordasına yüklediğini belgelemesi ve bu bilgiyi faturaya yansıtması sağlanarak bankalardaki akreditif işlemleri kolaylaştırılmıştır.

İkinci yenilik, CIP kuralında sigorta düzeyinin ICC (A) kapsama yükseltilmesidir. CIF kuralında ise ICC (C) temel sigorta düzeyi korunmuştur. Bu ayrım, konteyner taşımacılığı ve karma modlu taşımacılıkta daha kapsamlı sigorta ihtiyacını karşılamayı amaçlar.

Üçüncü değişiklik, DAT kuralının DPU olarak yeniden adlandırılması ve kapsamının genişletilmesidir. Yeni isim, "Delivery at Place Unloaded" ifadesinin kısaltmasıdır ve herhangi bir varış noktasında geçerli olur.

Doğru Incoterms Kuralını Seçme Kriterleri

Doğru Incoterms kuralını seçmek, uluslararası ticaret işlemlerinde risk yönetimi ve maliyet optimizasyonu açısından kritik öneme sahiptir. Seçim yaparken dikkat edilmesi gereken temel faktörler şunlardır:

• Malın cinsi ve ambalajı: Konteyner taşımasına uygun mallar için FCA, CPT ve CIP tercih edilirken, dökme yükler için FAS, FOB ve CFR daha uygundur.
• Ulaşım modu: Deniz yolu taşımacılığında FOB, CIF, CFR gibi denize özel kurallar kullanılabilir. Havayolu, karayolu ve karma modlu taşımacılıkta ise FCA, CPT, CIP, DAP, DPU ve DDP tercih edilmelidir.
• Risk toleransı: Risk almak istemeyen satıcılar EXW veya FCA gibi düşük sorumluluklu kuralları tercih ederken, müşteri memnuniyetini ön planda tutan satıcılar DAP veya DDP gibi yüksek sorumluluklu kuralları seçebilir.
• Gümrük prosedürlerine hakimiyet: İthalat gümrükleme işlemlerine aşina olan alıcılar DAP veya DAP tercih ederken, gümrük süreçlerini bilmediği ülkelerde DDP kuralı satıcı için daha avantajlı olabilir.
• Sigorta gereksinimleri: Değerli ve kırılgan mallar için CIF veya CIP gibi sigorta içeren kurallar tercih edilmelidir.

Incoterms 2020 Kullanımında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Incoterms kurallarını kullanırken dikkat edilmesi gereken en önemli husus, kuralın tam ve doğru olarak sözleşmeye yazılmasıdır. Örneğin, "FOB İstanbul" yazmak yetersiz olabilir; doğru yazım "FOB Istanbul Port, Turkey, Incoterms 2020" şeklinde olmalıdır. Ayrıca, varış noktasının net bir şekilde belirtilmesi, coğrafi anlaşmazlıkların önüne geçer.

Incoterms kuralları, satış sözleşmesinin tamamını oluşturmaz. Sadece teslim, risk, masraf ve sigorta yükümlülüklerini düzenler. Mülkiyet devri, ödeme koşulları, force majeure ve uyuşmazlık çözümü gibi konular sözleşmenin diğer bölümlerinde düzenlenmelidir.

Son olarak, Incoterms kurallarının ülke hukukuyla çelişen hükümler içermemesine dikkat edilmelidir. Özellikle gümrük vergileri, ihracat kısıtlamaları ve ambargo kararları gibi konularda ilgili ülkenin mevzuatı Incoterms kurallarından üstün gelir.

Incoterms ve Sigorta İlişkisi

Incoterms kurallarıyla sigorta ilişkisi, özellikle CIF ve CIP kurallarında önemli bir yer tutar. CIF kuralında satıcı, ICC (C) temel sigorta kapsamında poliçe düzenlemekle yükümlüdür. Bu sigorta türü, yangın, patlama, batma, karaya oturma ve çarpma gibi temel riskleri karşılar. Ancak hırsızlık, nem hasarı, kırılma ve benzeri riskleri kapsamaz. Alıcı, ek sigorta teminatı almak istiyorsa bunu kendi sorumluluğunda gerçekleştirmelidir.

CIP kuralında ise Incoterms 2020 ile birlikte sigorta kapsamı ICC (A) all-risk poliçesine yükseltilmiştir. Bu kapsam, adından da anlaşılacağı üzere neredeyse tüm riskleri karşılayan kapsamlı bir sigorta türüdür. Bu değişiklik, konteyner taşımacılığında yaşanan kayıpların önüne geçilmesi amacıyla yapılmıştır. Satıcı ve alıcı, ihtiyaçlarına göre sigorta kapsamını sözleşme ile genişletebilir veya daraltabilir.

FCA, FOB ve CFR gibi sigorta yükümlülüğü olmayan kurallarda, malların sigorta poliçesi kapsamına alınması tamamen alıcının inisiyatifine bırakılmıştır. Ancak, uluslararası ticarette sigorta yaptırmamak büyük bir risk oluşturabilir. Özellikle deniz yoluyla yapılan taşımacılarda, malların hasar görmesi veya kaybolması ihtimali her zaman mevcuttur.

Türkiye'de Incoterms Kullanımı

Türkiye'de dış ticaret yapan firmalar, Incoterms kurallarını yaygın olarak kullanmaktadır. İhracat işlemlerinde en çok tercih edilen kurallar FOB, CIF ve FCA iken, ithalatta DDP, DAP ve FOB öne çıkmaktadır. Türkiye İhracatçılar Meclisi ve ilgili ihracatçı birlikleri, Incoterms eğitimleri ve danışmanlık hizmetleri sunarak firmaların doğru teslim şartı seçmelerine yardımcı olmaktadır.

Türk gümrük mevzuatı, uluslararası teslim şartlarının gümrük beyannamesinde belirtilmesini zorunlu kılmaktadır. Beyanname üzerinde yanlış veya eksik Incoterms kodu belirtilmesi, gümrük işlemlerinin gecikmesine neden olabilir. Bu nedenle, ihracat ve ithalat beyannamelerinin hazırlanması sürecinde Incoterms bilgisine sahip personel istihdamı büyük önem taşır.