İhracat Kredi Sigortası 2024 - Eximbank Sigorta ve Cayma Riski

İhracat kredi sigortası, dış ticaret yapan firmaların uluslararası alıcılardan kaynaklanan ödeme risklerine karşı korunmasını sağlayan kritik bir güvence mekanizmasıdır. Türk Eximbank tarafından sunulan ihracat kredi sigortası programları, ihracatçıların ticari ve siyasi risklere karşı korunarak cesur ve büyüme odaklı dış ticaret stratejileri izlemelerine olanak tanımaktadır. Uluslararası piyasalarda rekabet etmek isteyen ihracatçı firmalar için vazgeçilmez bir finansman aracı olan ihracat kredi sigortası, vadeli satış yapma imkanı sunarak pazar payının artırılmasına katkı sağlar. Bu rehberde, ihracat kredi sigortası kavramını, Eximbank sigorta programlarını, risk türlerini ve başvuru süreçlerini detaylı olarak ele alacağız.

İhracat Kredi Sigortası Nedir?

İhracat kredi sigortası, ihracatçının yabancı alıcısından satış bedelini tahsil edememe riskine karşı koruma sağlayan bir sigorta türüdür. Bu sigorta, ihracatçıya vadeli satış yapma imkanı tanırken, ödeme alamama durumunda sigorta limiti dahilinde tazminat ödenmesini garanti altına alır. Dünyada ihracat kredi sigortası, genellikle devlet destekli ihracat kredi ajansları (Export Credit Agencies - ECA) tarafından sunulmaktadır. Bu ajanslar, özel sigorta şirketlerinin üstlenmekten çekindiği siyasi riskleri ve büyük tutarlı ticari riskleri sigorta kapsamına alarak dış ticaretin güvenli bir şekilde yürütülmesini sağlar.

Türkiye'de ihracat kredi sigortası hizmeti, Türk Eximbank (Türk İhracat Kredi Bankası A.Ş.) aracılığıyla yürütülmektedir. Türk Eximbank, Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı olarak faaliyet gösteren, ihracatçıları desteklemek amacıyla kurulan resmi ihracat kredi ajansıdır. Eximbank'ın sigorta programları, hem kısa vadeli ticari işlemleri hem de orta-uzun vadeli proje bazlı ihracatı kapsayacak şekilde geniş bir yelpazede sunulmaktadır.

Eximbank Sigorta Programları

Kısa Vadeli İhracat Kredi Sigortası

Kısa vadeli ihracat kredi sigortası, 360 güne kadar vadeye sahip ihracat işlemlerini kapsar. İhracatçının yıllık ihracat cirosuna ve risk ihtiyacına göre iki farklı uygulama biçiminde sunulmaktadır:

• Bireysel Politikalar (Single Policy): Belirli bir sözleşmeye veya alıcıya özel olarak düzenlenen sigorta politikasıdır. Yeni pazarlara giriş yapan veya yüksek tutarlı ihracat yapan firmalar tarafından tercih edilir. Her bir sevkiyat için sigorta limiti ayrıca belirlenir ve poliçede alıcının adı, tutar ve vade açıkça belirtilir.
• Genel Politika (Whole Turnover Policy): İhracatçının belirli bir dönemdeki tüm ihracat işlemlerini tek bir çatı altında kapsayan sigorta politikasıdır. Sevkiyat bazında sigorta limiti belirlenmesine gerek kalmadan, ihracatçı mevcut sigorta limiti dahilinde tüm alıcılarına vadeli satış yapabilir. Bu uygulama, sürekli ve düzenli ihracat yapan firmalar için ideal bir çözümdür.

Genel politika uygulamasında ihracatçı, Eximbank ile yıllık bir sigorta sözleşmesi imzalar ve belirlenen limit dahilinde tüm ihracatlarını otomatik olarak sigorta kapsamına dahil eder. Bu sayede her sevkiyat için ayrıca sigorta başvurusu yapma zorunluluğu ortadan kalkar ve işlemler hızlanır.

Orta ve Uzun Vadeli İhracat Kredi Sigortası

Orta ve uzun vadeli ihracat kredi sigortası, 1 yıldan 10 yıla kadar vadeli sermaye malları, proje bazlı ihracat ve hizmet ihracatı işlemlerini kapsar. Bu sigorta programı, büyük çaplı uluslararası sözleşmelerde ve altyapı projelerinde kullanılmaktadır. Sözleşme bedelinin yüzde 85'ine kadar sigorta limiti tanınabilir ve prim oranı ülke riski, vade süresi, sözleşme türü ve alıcının kredi durumuna göre belirlenir. Uzun vadeli sigorta programı, Türk müteahhitlik firmalarının ve sermaye malları üreticilerinin yurtdışı projelerini güvence altına almasında kritik bir rol üstlenir.

Yatırım Sigortası

Türk firmalarının yurtdışı doğrudan yatırımlarını desteklemek amacıyla sunulan yatırım sigortası, yurtdışı projelerde karşılaşılabilecek siyasi risklere karşı koruma sağlar. Ulusalleştirme (millileştirme), savaş, iç karışıklık, döviz transfer kısıtlaması, sözleşme ihlali ve benzeri siyasi riskleri kapsayan bu sigorta programı, Türk firmalarının yurtdışı yatırımlarını güvence altına alır. Yatırım sigortası, özellikle yurtdışı üretim tesisi kuran veya ortaklık girişimlerinde bulunan Türk firmaları için önemli bir güvence mekanizmasıdır.

Sigorta Garanti Programı

Sigorta garanti programı, Türk ihracatçıların veya müteahhitlerin yurtdışı ihalelere katılımında gerekli olan teminat mektuplarının Türk Eximbank tarafından düzenlenmesini sağlar. İhale teminatı, sözleşme teminatı, avans iade teminatı, performans teminatı ve bakım teminatı gibi çeşitli teminat mektupları bu program kapsamında düzenlenir. Bu sayede firmalar, bankalarından teminat mektubu almak için ayrıca nakit bloke etmek zorunda kalmaz ve likiditelerini işletme sermayesi olarak kullanmaya devam edebilir.

Risk Türleri

Ticari Risk

Ticari risk, alıcının ödeme yapamaması veya yapmaması durumunda ortaya çıkan risktir. Bu risk, alıcının finansal durumunun bozulmasından kaynaklanır ve ihracatçının kontrol edemeyeceği faktörler içerir. Ticari risk kapsamında değerlendirilen durumlar şunlardır:

• İflas: Alıcının iflas etmesi, konkordato ilan etmesi, tasfiye sürecine girmesi veya yasal olarak ödeme yapma kapasitesini tamamen kaybetmesi. İflas durumu, mahkeme kararıyla veya resmi kayıtlarla belgelenmelidir.
• Ödeme Vadesinde Ödeme Yapmama: Alıcının vade tarihinde ödeme yapmaması ve belirli bir süre (genellikle vade sonrası 90-180 gün) sonunda da ödemeyi gerçekleştirmemesi. Bu durum, alıcının fiilî olarak temerrüde düşmesi anlamına gelir.
• Fiilî Ödeme Güçlüğüne Düşme: Alıcının mali durumunun ciddi şekilde bozulması nedeniyle ödeme yapma kapasitesini kaybetmesi. Bu durum, alıcının bilânçosunun bozulması, kredi notunun düşmesi, önemli müşterilerini kaybetmesi veya diğer olumsuz mali gelişmelerle tespit edilir.

Siyasi Risk

Siyasi risk, alıcının ülkesindeki politik, ekonomik ve sosyal olaylardan kaynaklanan risktir. Bu risk türü, alıcının ödeme niyeti ve kapasitesi olsa bile, ülkesel düzeydeki olaylar nedeniyle ödemenin gerçekleştirilememesi durumunu ifade eder. Siyasi risk kapsamında değerlendirilen durumlar şunlardır:

• Devletin Ödeme Yapmaması: Alıcının devlet veya devlet iştiraki olması durumunda, ilgili devletin dış borç ödemelerini askıya alması veya yapmaması. Bu durum, ülkenin uluslararası borç krizine girmesiyle ortaya çıkar.
• Savaş ve İç Karışıklık: Alıcının ülkesinde savaş, ayaklanma, devrim, isyan, terör eylemleri veya benzeri silahlı çatışmaların çıkması. Bu durumlar, hem malın sevkiyatını hem de ödeme yapılmasını engelleyebilir.
• Döviz Transfer Kısıtlaması: Alıcının ülkesindeki makamların döviz transferini kısıtlaması veya tamamen yasaklaması nedeniyle ödemenin yapılamaması. Bu durum, özellikle döviz rezervleri yetersiz olan ülkelerde yaygın olarak görülür.
• Uluslararası Anlaşmazlıklar: İki ülke arasında diplomatik ilişkilerin kesilmesi, ambargo uygulanması, ticari yaptırımlar getirilmesi veya ticari ilişkilerin askıya alınması. Bu durumlar, sözleşmenin yerine getirilmesini imkansız hale getirebilir.
• Millileştirme (Ulusallaştırma): Yabancı devletin veya devlet kurumunun, alıcıya ait malları, mülkleri veya sözleşme haklarını zorla devretmesi veya kamulaştırması. Bu durum, özel mülkiyet haklarının ihlali anlamına gelir.

Cayma Riski

Cayma riski, ihracatçı ile alıcı arasında anlaşılan sözleşmenin, ihracatçının kusuru olmaksızın alıcı tarafından iptal edilmesi, azaltılması veya ertelenmesi riskidir. Özellikle emtia piyasalarında ve spot malların ihracatında sıklıkla karşılaşılan cayma riski, ihracatçının üretime veya tedarike yönelik yaptığı harcamaların karşılığını alamamasına neden olabilir. Uluslararası emtia fiyatlarının hızlı değiştiği dönemlerde cayma riski daha da artmaktadır.

Türk Eximbank, cayma riskine karşı sunulan sigorta kapsamında, ihracatçının cayma nedeniyle maruz kaldığı zararın belirli bir oranında tazminat ödemektedir. Cayma riski sigortası, özellikle yüksek fiyat dalgalanması gösteren malların ihracatında kritik bir güvenlik önlemi olarak işlev görür. İhracatçılar, cayma riski sigortası ile sözleşme iptali durumunda oluşabilecek maliyetleri minimize edebilirler.

Sigorta Bedeli ve Prim Hesaplama

İhracat kredi sigortasında prim hesaplama, birçok faktöre dayanmaktadır. Prim oranını etkileyen temel unsurlar arasında alıcının ülkesi (ülke riski), alıcının finansal durumu (ticari risk), vade süresi, sigorta limiti ve sözleşme türü yer almaktadır. Türk Eximbank, ülke risk sınıflandırmasını 7 kategori (A, B, C, D, E, F, G) üzerinden yapmaktadır. A kategorisi en düşük riskli ülkeleri, G kategorisi ise en yüksek riskli ülkeleri temsil eder.

Tipik prim oranları, kısa vadeli işlemlerde ihracat bedelinin binde 1 ile binde 8 arasında değişirken, orta-uzun vadeli işlemlerde sözleşme türüne ve vadeye göre yüzde 0,5 ile yüzde 3 arasında belirlenmektedir. Prim, genellikle ihracat bedeline ek olarak alıcıdan tahsil edilmektedir. Bu sayede ihracatçı, sigorta maliyetini fiyatlama stratejisine dahil ederek maliyetini karşılayabilir.

Başvuru Süreci

İhracat kredi sigortası başvurusu, Türk Eximbank'ın online sistem veya bölge müdürlükleri aracılığıyla yapılmaktadır. Başvuru sürecinde aşağıdaki adımlar izlenir:

• Sigorta Limit Başvurusu: İhracatçı, Eximbank'tan alıcılar için sigorta limiti talep eder. Başvuruda alıcının adı, ülkesi, tahmini ihracat tutarı ve vade bilgileri sunulur.
• Limit Analizi: Eximbank, alıcının ticari durumunu ve ülke riskini analiz ederek sigorta limitini belirler. Alıcının kredi geçmişi, finansal tabloları ve sektör riski değerlendirmeye alınır.
• Polika Düzenleme: Onaylanan limit çerçevesinde sigorta poliçesi düzenlenir. Poliçede sigorta kapsamı, limit tutarı, prim oranı ve diğer şartlar belirtilir.
• Prim Ödemesi: Sigorta primi tahsil edilir ve sigorta poliçesi yürürlüğe girer.
• Zarar Bildirimi: Ödeme alınamaması durumunda ihracatçı, belirlenen süre içinde (genellikle vade sonrası 30-60 gün) Eximbank'a zarar bildiriminde bulunur ve gerekli belgeleri sunar.

Sonuç

İhracat kredi sigortası, ihracatçıların uluslararası piyasalarda güvenle faaliyet göstermeleri için hayati bir finansal araçtır. Türk Eximbank'ın sunduğu kapsamlı sigorta programları, hem ticari hem de siyasi risklere karşı koruma sağlayarak ihracatçıların pazar çeşitliliğini artırmasına ve yeni pazarlara güvenle giriş yapmasına olanak tanır. İhracat kredi sigortası başta olmak üzere dış ticarette finansman konularında detaylı bilgi almak için Dış Ticarette Finansman sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.