Dis Ticarette Risk Cesitleri ve Odeme Sekilleri
Dış Ticarette Risk Çeşitleri ve Ödeme Şekilleri
Uluslararası ticarette karşılaşılan risk çeşitleri (mala ilişkin riskler, ödemeye ilişkin riskler, piyasa riski), risk yönetimi stratejileri ve ödeme şekilleri (peşin ödeme, vesaik mukabili ödeme, akreditif, mal mukabili ödeme, kabul kredili ödeme) konularını kapsayan detaylı rehber. Akreditif türleri, işlem adımları, dış ticaret belgeleri (konşimento, poliçe, menşe şahadetnamesi, sigorta poliçesi, ATR/EURO1), faktoring, forfaiting, yabancı alıcı güvenilirliği araştırması ve Eximbank ihracat kredi sigortası dahil tüm konular bu sayfada ele alınmaktadır.
Sayfa No: PNUM130 · Dil: Türkçe · Kategori: Dış Ticaret Eğitimi · Hazırlayan: TurkExim
Ana Konular: dış ticaret risk çeşitleri, dış ticaret ödeme şekilleri, akreditif, peşin ödeme, vesaik mukabili, mal mukabili, kabul kredili, alıcı riski, ülke riski, taşıma riski, kur riski, banka riski, piyasa riski, risk yönetimi, ihracat kredi sigortası, Eximbank, faktoring, forfaiting, hedging, türev ürünleri, konşimento, poliçe, menşe şahadetnamesi, sigorta poliçesi, ATR, EURO1, dış ticaret belgeleri, yabancı alıcı güvenilirliği, Dun&Bradstreet
1. Mala İlişkin Riskler
Satış sözleşmesi hükümlerine göre malın ihracatçının sorumluluğunda olan teslim noktasına kadar getirilmesi sırasında ortaya çıkabilecek her türlü riskler ihracatçının, teslim noktasından sonraki zararlar ise ithalatçı şirketin riskleri bulunuyor. Mala ilişkin riskler, dış ticaret işlemlerinin yürütülmesinde aracı olan bankanın tamamen kontrolü dışında olduğundan, bu konuda ihracatçı veya ithalatçının gerekli tedbirleri alması zorunlu oluyor. Bu çeşit risklerin yönetiminde sigorta kuruluşları, taraflara yardımcı olabiliyor.
Alıcı Riski
Mal bedelini kasıtlı olarak ödemez, ödeme güçlüğüne düşebilir, iflas edebilir, faaliyetine son verilebilir, siparişi üretimden sonra iptal edebilir, malları kendi gümrüğünden çekmeyebilir.
Ülke Riski
Alıcının bulunduğu ülkenin istikrarsız bir bölgede bulunması, kanun ve kararların değişebilmesi, iç karışıklık çıkması, sivil ayaklanmalar, etrafındaki ülkelerde savaş çıkması, abluka altına alınması, diğer ülkelerce ambargo uygulanması.
Taşıma Riski
Malların taşıma esnasında kaza ya da çalınması ile zarar görmesi ya da yok olması riskidir.
2. Ödemeye İlişkin Riskler
Uluslararası ticarette, karşı tarafın ödemeyi yapamamasına neden olan durumlardır. Bunlar; ithalatçının ödeme yapmaktan kaçınması (ticari risk), veya ithalatçının ödeme yapmak istemesine rağmen, ithalatçının ülkesinin konvertibl döviz yetersizliği nedeniyle transferin yapılmasının mümkün olamaması (transfer riski), veya ödemelerin üstüne bir takım fonlar (veya vergilerin) getirilmesi (mali riskler), veya ihracatçının sevk belgelerini doğru hazırlamaması sonucu, mal bedelinin ödenmesinin gecikmesi veya tamamen ortadan kalkmasıdır (dokümantasyon riski). Bu riskler, yalnızca ihracatçı ve ithalatçıyı değil, aracı finansman kuruluşlarını da yakından ilgilendirir. Zira bu risklerin ortaya çıkması durumunda, aracı finansman kuruluşları da verdikleri kredileri geri alamama riski ile karşılaşıyor. Bu risklerin yönetimi için, uluslararası ticarette kullanılan en aktif yöntemler; "sağlam ödeme sistemleri, akreditifler, banka havaleleri, ülke ve şirket istihbaratı, ihracat kredi sigortası ve re-insurance (ikinci sigorta), vb."dir.
Kur Riski
Vadeli satışlarda dövizlerin geleceği tarihteki kurların tahmin edilememesi ya da dalgalı kur ortamında yüksek kurlardan verilen fiyatların kurların düşmesi ile ihracatçıya zarar vermesidir.
Banka Riski
Yurtdışından gelen dövizleri zamanında haber vermemesi, ihracat belgelerinin dikkatli incelememesi ya da kaybetmesi, karşı bankanın ihracat dokümanlarını mal bedelinin tahsil etmeden salıvermesidir.
3. Piyasa Riski
Piyasa riski; bir şirketin mali yapısının piyasa fiyatlarındaki dalgalanmalar veya piyasalardaki zıt yöndeki fiyat hareketlerinden dolayı karşılaşabileceği riski ifade eder. Globalleşme sürecinde döviz kurlarındaki ani değişiklikler veya faiz oranlarındaki dalgalanmalar şirketlerin nakit akımlarını etkileyebildiği için, birçok şirket riskten korunmayı veya kaçınmayı (hedging) globalleşme stratejilerinin uygulanabilir bir parçası olarak görmektedir.
4. Risk Yönetimi Stratejileri
Dış ticarette risk yönetimi için aşağıdaki stratejiler uygulanmalıdır:
- ALICI HAKKINDA ARAŞTIRMA YAPILMALIDIR. Yabancı alıcının finansal durumu, ticari itibarı ve ödeme kapasitesi araştırılmalıdır.
- İYİ BİR SÖZLEŞME YAPILMALIDIR: Alıcının vermiş olduğu siparişi mutlaka yazılı olarak almak, gerekirse sözleşme yapmak, peşin ödemeli çalışmak ya da kısmi avans almak, akreditifli ödeme ile çalışmak, alıcı hakkında bankalar kanalı ile araştırma yaptırmak ya da banka teminatı almak alıcı riskini azaltabilir.
- İHRACAT KREDİ SİGORTASI YAPILMALIDIR: Ülke riskini azaltmak için Eximbank ihracat kredi sigortası yaptırmak bu riski azaltabilir.
- TAŞIMA SİGORTASI YAPILMALIDIR: Malların yolda zarar görmesini önlemek için sigorta mutlaka yapılmalıdır (All Risk) gerekiyorsa gözetim şirketiyle ihracat yoluna gidilebilir.
- TÜREV ÜRÜNLERİNDEN FAYDALANILMALIDIR: Vadeli alacaklarda kur riski bankalar ile yapılacak vadeli döviz alım satım sözleşmesi ile giderilebilir. Bankalar ile yapılacak bir sözleşme ile ileri tarihteki kur sabitlenebilir. Ayrıca Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsasından (VOB) yararlanılabilir.
- ALTERNATİF FİNANSMAN: Factoring, forfaiting, leasing gibi alternatif finansman yöntemlerinden yararlanmak risklerden korunmakta fayda sağlayabilir.
5. Finansal Risk Yönetimi ve Hedging
Globalleşme sürecinde döviz kurlarındaki ani değişiklikler veya faiz oranlarındaki dalgalanmalar şirketlerin nakit akımlarını etkileyebildiği için, birçok şirket riskten korunmayı veya kaçınmayı (hedging) globalleşme stratejilerinin uygulanabilir bir parçası olarak görmektedir. Örneğin: türev ürünleri faiz oranı riskinden kaçınmak, mal fiyatları ve döviz kurlarında oluşan ters yönlü hareketleri hafifletmek, öz sermaye riskinden kaçınmak ve portföy dağılımını değiştirmek amacıyla şirketlerce kullanılmaktadır.
Risk yönetimi; "eğer herhangi bir şahıs veya kurum sahip olduğu riski azaltmak için herhangi bir finansal ürüne sahip oluyorsa bu işlem finansal risk yönetimi veya riskten kaçınma (hedging) olarak adlandırılıyor."
6. Yabancı Alıcının Güvenilirliği Nasıl Araştırılır?
Yeni bir müşteri için ihraç talebini uygulamaya koymadan önce ihracatçı, potansiyel alıcının güvenilirliği ve nasıl tanındığını araştırmalıdır. Esasen, alıcı yeterli düzeyde tanınmışlık kaydına ve ödeme yapabilme gücüne sahip olmalıdır. Bunu sağlamak üzere alıcıdan şu belgeleri sağlaması istenmelidir:
- Finansal duruma dair yakın zamanlı ve denetlenmiş belgeler
- Muhasebe kayıtları (kar-zarar hesapları da dahil)
- Ödemeler dengesi
- Önceki 3 yıl için nakit akış belgesi
- Gelecek altı aya yönelik finansal tahmin
Yabancı alıcılar bu belgeleri sağlamaya hazır olmalıdırlar, zira aynı miktar parayı bankalarından borç almak isteseler benzer belgeleri göstermeleri gerekecektir. Belgelerin gerekliliğinin ve muhasebecilerin güvenilirliğinin araştırılması önemlidir. Bazen sahte belgeler sunulabilmektedir.
İhracatçı, ayrıca bankasından alıcının bankası veya diğer aracı yerel banka ile ilişki kurup firma hakkında bilgileri, ilgili finansal ve pazar bilgilerini almasını isteyebilir. Bazı bankalar bunu özel araştırma kurumlarına havale ederler. Bu kurumlar dünyanın her yerinden firmalar hakkında finansal ve pazar hakkında bilgileri sağlarlar. Dun & Bradstreet, Extel ve Reuters gibi firmalar bu türdendir. Yukarıda sözü edilen bilgi ve görüşler ihracatçının, yabancı alıcıların güvenilirliği konusunda emin olmasına yardım eder ancak onların yükümlülüklerini yerine getireceklerini garanti etmez. İhracatçı alıcının bankasından ödeme garantisine dönük bir provizyon isteyerek bankayı sürece dahil etmeyi deneyebilir.
7. Peşin Ödeme (Cash/Pre Payment)
İhracat bedellerinin malın fiili ihracından önce ödenmesi anlamını taşımaktadır. Alıcının, sipariş edilen malların sevkiyatından önce, satıcıya ödeme yapmasıdır. İthalatçı tarafından malın teslim alınmasından önce, gerek bankalar yolu ile ve gerekse alıcının kendisi veya vekili ya da onun adına hareket eden üçüncü bir kişi tarafından satıcıya peşin olarak ödenmesidir.
Peşin Ödemenin Özellikleri
- Genellikle birbirlerini çok iyi tanıyan alıcı ve satıcı arasında yapılmaktadır.
- Tam anlamıyla güvene dayanan bu ödeme şekli, ihracatçı açısından en elverişli ödeme yöntemidir.
- Uygulamada en az rastlanılan ödeme yöntemidir — bütün risk alıcı üzerindedir.
- İhracatçı açısından bir ön finansman niteliğini taşımaktadır.
- Peşin bedellerin üçüncü kişilere devri mümkün değildir.
- Piyasada fazla talep gören malların satışında kullanılmaktadır.
- Sevkiyat en geç 1 yıl içerisinde gerçekleştirilmelidir.
8. Vesaik Mukabili Ödeme (Cash Against Documents)
Bir malın ihraç ülkesinden yola çıkarılmış olduğunu gösteren belgesinin ihracat bedelini ödeyerek bankadan alınması yoluyla yapılan ödeme şeklidir. Bir başka ifade ile bankanın, ihraç bedelini tahsil ettikten ya da gelecekte bir tarihte tahsil edilmek üzere vadeli bir poliçe düzenlendikten sonra malların çekilmesini sağlayacak belgeleri (vesaikleri) ithalatçıya teslim ettiği ödeme türüdür. Uluslararası ticarette yaygın olarak kullanılan bir ödeme aracıdır.
Vesaik Mukabili Ödemenin Özellikleri
- İhracatçı için risk taşıyan bir ödeme şeklidir.
- İthal konusu malın ülkeye gelmiş olması şart değildir.
- Bankaların hiçbir ödeme taahhüdü bulunmamaktadır — bankalar aval veya garanti vermemişlerse satış işleminin aksamasından sorumlu değillerdir.
- Bankalar sadece ihracatçının kendilerine verdiği vesaikin ithalatçının ülkesindeki muhabirlerine gönderilmesini ve tahsil emrindeki direktifler uyarınca alıcıya teslimi sorumluluğunu taşımaktadır.
- Birinci türü: Görüldüğünde ödemeli poliçe (sight bill of exchange) — belgeler ithalatçıya ancak ödemeyi yaptığı takdirde teslim edilir.
- İkinci türü: Ticari kabul (commercial acceptance) — belgeler alıcıya, poliçedeki bedeli ödeyeceği dair "kabul" alındıktan sonra teslim edilir.
Saticının Riskleri: Araya bankaların girmesi taraflara zaman ve maliyet açısından olumsuz etki yapmaktadır. Alıcılar malları gümrükten almayarak devlete kalmasını sağlayabilir. Malların gümrüklerde beklemesi bozulmalarına sebep olabilir. Alıcılar malları almaktan vazgeçebilir. Alıcılar fiyat indirimi için zorlamada bulunabilirler.
9. Akreditif (Letter of Credit — L/C)
İhraç edilen malın bedelinin ödenmesi konusunda belirli koşulların yerine getirilmesinden sonra ödemenin yapılacağına ilişkin bir çeşit teminattır. Şartlı bir ödeme taahhüdü olarak tanımlanabilir. İthalatçı (amir) bankasından ihracatçı (lehdar) lehine bir akreditif açmasını ve ihracatçının ülkesindeki muhabir banka aracılığıyla haberdar edilmesini istemektedir. İhracatçı belgeleri doğru, eksiksiz, kurallara uygun ve kredinin geçerlilik süresinde bankasına sunması durumunda ödeme yapılmaktadır.
Akreditif İşleminin Özellikleri
- Uluslararası ticarette en sık kullanılan ödeme şeklidir.
- Akreditif hem ihracatçıyı, hem de ithalatçıyı koruyan bir işlemdir.
- Diğer ödeme yöntemlerine göre daha pahalı olmasına rağmen, en güvenilir olanıdır.
- Mal bedelinin banka taahhüdünde olması, transfer riskinin büyük ölçüde ortadan kalkması.
- Akreditifler dayandırıldıkları satış veya diğer sözleşmelerden ayrı işlemlerdir.
- Aksi bir hüküm bulunmaması durumunda belirlenen koşulların yerine getirilmesinden itibaren bir hafta (7 gün) içerisinde ödeme yükümlülüğü içermektedir.
- Rezerv (Discrepancy): İhracatçının ibraz edeceği belgeler ile akreditifte belirtilen şartların uyuşmaması durumunda bankanın ödeme sorumluluğu kabul etmemesidir.
- Bankalar ihraç edilen mal ile ilgili hiçbir kontrol yapmamaktadır — ödeme, ancak belgeler akreditif metnine uygunsa gerçekleşmektedir.
Akreditif hem ihracatçıyı, hem de ithalatçıyı korur: İhracatçı; malları akreditif şartlarına uygun olarak sevk ettiğinde, mal bedelini tahsil edeceğinden emin olur. İthalatçı; sevkiyatın yapılmış olduğunu ve akreditif şartlarına uygun mal gönderildiğini gösteren belgeleri ihracatçı bankaya sunmadan önce ödeme yapılmayacağından emin olur.
10. Akreditif Tarafları ve İşlem Adımları
Akreditif işleminde aşağıdaki taraflar yer almaktadır:
| Tara | İngilizce | Açıklama |
|---|---|---|
| Akreditif Amiri | Applicant | Akreditifi açtıran alıcı (ithalatçı) |
| Amir Banka | Issuing Bank | Akreditifi açan banka |
| Muhabir Banka | Advising Bank | İhracatçının bankası — lehdara karşı ödeme konusunda yükümlülüğü yoktur |
| İhbar Bankası | Advising Bank | Akreditifi lehdara teyitte bulunmaksızın ihbar eden banka |
| Teyit Bankası | Confirming Bank | Amir banka dışında kendi kesin yükümlülüğünü ekleyen banka |
| Akreditif Lehdarı | Beneficiary | Lehine akreditif açılan ihracatçı firma |
Akreditif İşlem Adımları:
- Alıcı ile satıcı arasında ödemenin akreditifle yapılacağını belirten bir satış sözleşmesi yapılır.
- İthalatçı bankasına ihracatçı (lehdar) lehine akreditif açması için talimat verir.
- Amir Banka genellikle satıcının bulunduğu ülkedeki bir bankayla akreditifi ihbar ya da teyit etmesi için anlaşır.
- Muhabir ya da teyit eden banka akreditifin açıldığını ihracatçıya bildirir.
- Satıcı akreditifin açıldığını öğrenir öğrenmez malları sevk etme durumundadır.
- Satıcı sevkiyatı yaptığını kanıtlayan belgeleri kredinin açıldığı bankaya gönderir.
- Muhabir Banka belgeleri kredi koşullarıyla karşılaştırdıktan sonra uygunsa ödemede bulunur.
- Muhabir ya da teyit eden banka belgeleri amir bankaya gönderir.
- Amir banka belgelerin akreditife uygunluğunu tespit eder ve ödeme yapar.
- Amir banka belgeleri ithalatçıya sunar ve ithalatçı nakliye belgelerini taşıyıcıya gönderir.
11. Akreditif Çeşitleri
Akreditifler çeşitli kriterlere göre sınıflandırılır:
| Kriter | Tür | Açıklama |
|---|---|---|
| Taahhütten Dönebilme | Kabili Rücu (Dönülebilir) | Önceden haber vermeksizin değiştirilebilir veya iptal edilebilir. İhracatçı için riskli. |
| Gayrı Kabili Rücu (Dönülemez) | Tarafların kabulü olmadan değiştirilemez. En çok kullanılan tür. | |
| Ödeme Sorumluluğu | Teyitli Akreditif | Muhabir banka kendi teyidini ekler. Satıcı için en elverişli tür. |
| Teyitsiz Akreditif | Aracı bankanın ödeme konusunda sorumluluğu yoktur. | |
| Ödeme Şartları | Görüldüğünde Ödemeli | Vesaik ibrazı üzerine hemen ödeme yapılır. |
| Vadeli Akreditif | 60, 90, 120 veya 180 gün sonra ödeme yapılır. | |
| Kabul Akreditifi | Poliçe kabulü ile ödeme belli süre sonra yapılır. | |
| İştira Edilebilir | Amir banka belge ve/veya poliçe kendisine ulaştıktan sonra ödeme yapar. | |
| Kullanış Şekli | Devredilebilir | Üçüncü bir şahsa devredilebilir. Sadece bir kez devredilebilir. |
| Karşılıklı Akreditif | Transit ticarette, aracı vasıtasıyla yapılan satışlarda kullanılır. | |
| Peşin Ödemeli (Kırmızı Şeritli/Yeşil Şartlı) | Avans/ön finansman imkanı sağlar. | |
| Kullanım Adedi | Adi Akreditif | Bir defa kullanıldıktan sonra hükümden düşer. |
| Rotatif Akreditif | Kullanıldıkça kendiliğinden yenilenir. Sürekli alımlarda kullanılır. |
12. Akreditifte İstenen Belgeler
Akreditifte istenen belgeler ülkelere, firmalara ve malın cinsine göre değişse de genellikle şu belgelerden oluşmaktadır:
13. Akreditif İşlemlerinde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
- İhracatçının tam olarak ithalatçı tarafından ne tür belgeler istendiğini bilmesi gerekmektedir. Akreditif vadesinin yeterli olduğundan emin olmalıdır.
- İhracatçı, ithalatçı ile olan tüm işlemlerinde adının ve adresinin doğru bir şekilde yazıldığından emin olmalıdır.
- Alıcının kısmi sevkiyatı kabul edip etmediği konusunda ihracatçı tarafından anlaşılır olmalıdır.
- Akreditifte malların gönderildiği nokta ve gönderme tarihi, anlaşılan koşullara uygun olmalıdır.
- Aktarma işlemine izin verilip verilmediği kontrol edilmelidir — bazen önceden geminin aktarma yapıp yapmayacağını bilmek mümkün olmayabilmektedir.
- İhracatçı, ithalatçının hangi belgeleri istediği konusunda emin olmalıdır. İstenilen belgelere göre ekstra maliyetler ve gecikmeler olabilmektedir.
- İhracatçı akreditif kendisine ihbar edildiği zaman tüm detayları kontrol etmelidir.
- Eğer akreditifte belirtilen tutar, diğer belgelerde belirtilen tutarla aynı değilse akreditif geçersiz sayılabilir.
- Belgeler belirtilen zaman içinde sunulmazsa akreditif geçersiz sayılabilmektedir.
14. Mal Mukabili Ödeme (Cash Against Goods)
İhraç edilen malın bedelinin, bu malın ithalatçı tarafından teslim alınmasından sonra ödenmesidir. Bir başka ifade ile ihracatçı, ihraç bedelini almadan malı alıcısına göndermektedir. İthalatçının gelen malı devralmasıyla bu malın mülkiyeti değil, ancak zilyedliği kendisine geçmektedir.
Mal Mukabili Ödemenin Özellikleri
- İhracatçı için en riskli ödeme şeklidir — mal bedelinin ödenmesi ile ilgili hiçbir güvence bulunmamaktadır.
- İthalatçı için ideal bir ödeme yöntemidir.
- Alıcı ve satıcının uzun zamandan beri birbirleriyle iş yaptıkları ve birbirlerine tam güven duydukları durumlarda uygulanır.
- Belirli bir ödeme tarihi taşımaması yönünden esnek bir uygulamadır (genellikle 30, 60, 90 gün).
- İhracatçı tarafından ithalatçıya belirli bir süre için açılmış bir kredi gibi düşünülebilir.
Saticının Riskleri: Alıcı malı aldıktan sonra bedelini ödemeyebilir. Alıcı malı gümrükten süresi içinde çekmeyerek malın devlete kalmasına sebep olabilir. Alıcı malları almaktan vazgeçerek iade edilmesini sağlayabilir. Alıcı çeşitli nedenler öne sürerek fiyat indirimi talebinde bulunabilir.
15. Kabul Kredili Ödeme (Documentary Acceptance)
Mal bedelinin belli bir vadede ödenmesini taahhüt eden ve bu ödemeye bir Poliçenin araç olduğu ödeme şeklidir. Kabul kredisi satılan malın bedelinin bir poliçeye bağlandığı vadede satıcıya ödendiği bir ödeme şeklidir. Bu kredi vesaik ile birlikte ibraz edilen poliçenin ithalatçı veya ithalatçının bankası tarafından kabul edilmek suretiyle kullanılır.
Kabul kredili ödemede taraflara bankalar aracılık ederler ve bunun için komisyon alırlar. Satıcının düzenlediği poliçe sadece alıcı tarafından kabul edilmiş ise "trade acceptance" vardır. Poliçenin bir banka tarafından kabul edilmesi durumunda buna "banker's acceptance" denilmektedir.
Kabul Kredili Ödeme Çeşitleri
- Kabul Kredili Vesaik Mukabili: Banka poliçeyi alıcıya kabul ettirdikten veya aval verdikten sonra vesaiki alıcıya teslim eder, poliçe vadesinde ödeme yapılır.
- Kabul Kredili Mal Mukabili: İthalatçı önce malı çeker, sonra poliçe kabul eder, poliçe vadesinde ödeme yapar. İki aşamalı finansman kolaylığı.
- Kabul Kredili Akreditif: İhracatçı vesaiki bankaya ibraz ettiğinde mal bedelini tahsil etmeyip, kabul edilen poliçenin vadesinde ödeneceğini taahhüt altına alır.
16. Kredilendirilmiş İhracat Alacaklarının Nakde Dönüştürülmesi
Yabancı alıcıya kredi tanınması ihracatçının rekabet gücü açısından yararlıdır, ancak likidite açısından negatif etki yapar. İhracatçılar, çalışan sermayenin kısa sürede girmesini sağlayacak bir düzenleme yapamadıkları takdirde üretim süreçleri bozulabilir. İhracatçının kredi tanıyabileceği ve yine de bir likidite düşüşü ile karşılaşmayacağı bazı metotlar aşağıda açıklanmıştır:
Alacakların İskontosu
Kambiyo senedi, fatura veya akreditif türünde olabilecek alacaklar için ihracatçı alacaklarının iskonto edilmesi mümkündür. Faiz ve ücretler çıktıktan sonra alacak değerinde para banka tarafından hemen ihracatçıya ödenir. İşlemler basittir ve ihracatçı bankaya özel legal dökümanlar ve garanti sunmak durumunda değildir.
Faktoring
Alacaklarla ilgili hesapların iskonto ile günlük, haftalık veya aylık bazda bir faktoring bürosuna satılması işlemine faktoring denir. Bu satış genelde bir bankaya yapılmaktadır. Faktoring büroları müşterilerinin ticari borçlarını satın almakta ve onları kendi adlarına toplamaktadır.
Forfaiting
İhracatçı, ithalatçıya iletilen ürünler için ödeme hakkını devreder ve bunun karşılığında forfaiting yapan kuruluştan hemen nakit sağlar. Alacaklar, ihracatçının sağladığı kambiyo senetleri veya ithalatçının sağladığı taahhüt içeren kağıtlar olabilir. Ürünler teslim edildikten sonra ihracatçı bu alacakları bir forfaiting kuruluşuna satar ve bu kuruluş tüm riskleri üstlenmiş olur, ücretlerini kestikten sonra ihracatçıya nakit ödeme yapar. Sermaye ürünlerinin yanında diğer ürünlerin de tüm ihracatında orta-uzun vade kredi ihtiyacı bu yolla finanse edilebilir.
17. Ödeme Şekillerinin Karşılaştırması
| Ödeme Şekli | İhracatçı Riski | İthalatçı Riski | Banka Taahhüdü | Yaygınlık |
|---|---|---|---|---|
| Peşin Ödeme | En düşük ✅ | En yüksek ❌ | Yok | Az |
| Akreditif (L/C) | Düşük ✅ | Orta | Var ✅ | En yüksek |
| Vesaik Mukabili (CAD) | Orta ⚠️ | Orta | Yok | Yüksek |
| Kabul Kredili | Orta-Yüksek ⚠️ | Düşük | Kısmi (aval/garanti ile) | Orta |
| Mal Mukabili | En yüksek ❌ | En düşük ✅ | Yok | Az (güvene dayalı) |
TurkExim — Dış Ticaret İstihbarat Platformu
Dış ticaret risklerinizi yönetin, yabancı alıcıların güvenilirliğini araştırın, gümrük verilerine erişin ve ihracatınızı büyütün. TurkExim, verified Bill of Lading verileri, importer/exporter dizinleri ve trade intelligence ile dış ticarette yanınızda.
Global Destek · Uluslararası Ticaret İstihbaratı · TurkExim
Sıkça Sorulan Sorular — SSS
1. Dış ticarette en güvenli ödeme şekli hangisidir?
Akreditif (Letter of Credit — L/C), uluslararası ticarette en güvenli ödeme şeklidir. Hem ihracatçıyı hem ithalatçıyı korur. Diğer ödeme yöntemlerine göre daha pahalı olmasına rağmen, mal bedelinin banka taahhüdünde olması ve transfer riskinin büyük ölçüde ortadan kalkması nedeniyle en çok tercih edilen yöntemdir. Özellikle gayrı kabili rücu (dönülemez) ve teyitli akreditif, ihracatçıya en yüksek güvenceyi sağlar.
2. Dış ticarette hangi risk türleri bulunmaktadır?
Dış ticarette temel risk türleri şunlardır: (1) Mala ilişkin riskler — alıcı riski (ödememe, iflas, iptal), ülke riski (politik istikrarsızlık, ambargo), taşıma riski (kaza, hırsızlık); (2) Ödemeye ilişkin riskler — ticari risk (ödeme kaçınma), transfer riski (döviz yetersizliği), mali riskler (vergi/fon), dokümantasyon riski (belge hataları), kur riski (döviz dalgalanması), banka riskı (banka hataları); (3) Piyasa riski — fiyat dalgalanmaları ve ters yönlü hareketler.
3. Yabancı alıcının güvenilirliği nasıl araştırılır?
Yabancı alıcının güvenilirliği araştırılırken alıcıdan şu belgeler istenmelidir: yakın zamanlı ve denetlenmiş finansal belgeler, muhasebe kayıtları (kar-zarar hesapları), ödemeler dengesi, önceki 3 yıl için nakit akış belgesi, gelecek altı aya yönelik finansal tahmin. Ayrıca bankanız aracılığıyla alıcının bankası ile ilişki kurulup firma hakkında bilgi alınabilir. Dun & Bradstreet, Extel, Reuters gibi özel araştırma kurumları dünya çapında firma bilgileri sağlamaktadır. Belgelerin sahte olmaması için muhasebecilerin güvenilirliği araştırılmalıdır.
4. Akreditifte rezerv (discrepancy) nedir?
Rezerv (discrepancy), ihracatçının ibraz edeceği belgeler ile akreditifte belirtilen şartların uyuşmaması durumunda bankanın ödeme sorumluluğu kabul etmemesidir. Ancak rezerv konularının alıcı (ithalatçı) tarafından kabul edilmesi durumunda ödeme yapılabilmektedir. Rezerv konularını önlemek için ihracatçı, akreditifteki her bir kelimenin karşılaştırılan belgelerle ilişkili olmasına dikkat etmeli, belgelerin birbiriyle uyumlu olup olmadığını kontrol etmeli ve ICC koşullarına uygunluğunu sağlamalıdır.
5. Faktoring ve forfaiting arasındaki fark nedir?
Faktoring, alacaklarla ilgili hesapların iskonto ile günlük, haftalık veya aylık bazda bir faktoring bürosuna satılması işlemidir — genelde kısa vadeli alacaklar için kullanılır. Forfaiting ise ihracatçının ithalatçıya iletilen ürünler için ödeme hakkını bir forfaiting kuruluşuna devretmesi ve karşılığında hemen nakit sağlamasıdır — orta-uzun vadeli kredi ihtiyacı için kullanılır ve forfaiting kuruluşu tüm riskleri üstlenir. Forfaiting'de alacaklar kambiyo senetleri veya ithalatçının taahhüt içeren kağıtları şeklinde olabilir.
6. Kur riskinden nasıl korunulur?
Kur riskinden korunmak için türev ürünlerinden faydalanılabilir. Vadeli alacaklarda kur riski, bankalar ile yapılacak vadeli döviz alım-satım sözleşmesi ile giderilebilir. Bankalar ile yapılacak bir sözleşme ile ileri tarihteki kur sabitlenebilir. Ayrıca Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsasından (VOB) yararlanılabilir. Hedging (riskten kaçınma) stratejileri kapsamında türev ürünleri, faiz oranı riskinden kaçınmak, mal fiyatları ve döviz kurlarında oluşan ters yönlü hareketleri hafifletmek amacıyla kullanılmaktadır.
7. Eximbank ihracat kredi sigortası nedir?
Eximbank ihracat kredi sigortası, ülke riskini ve alıcı riskini azaltmak için kullanılan bir sigorta türüdür. İhracatçı, Eximbank (Türk Eximbank — Export Credit Agency of Turkey) aracılığıyla ihracat kredi sigortası yaptırarak, alıcının ödememe riskine ve/veya alıcının ülkesindeki politik/ekonomik risklere karşı kendini güvence altına alabilir. Bu sigorta, ihracatçının alıcının ülkesindeki istikrarsızlık (iç karışıklık, savaş, ambargo, döviz transferi yetersizliği) veya alıcının iflası/ödeme güçlüğü durumlarında uğrayacağı zararı telafi eder.
#DışTicaretRiskÇeşitleri #DışTicaretÖdemeŞekilleri #Akreditif #LetterOfCredit #PeşinÖdeme #VesaikMukabili #MalMukabili #KabulKredili #RiskYönetimi #AlıcıRiski #ÜlkeRiski #TaşımaRiski #KurRiski #BankaRiskı #PiyasaRiskı #İhracatKrediSigortası #Eximbank #Faktoring #Forfaiting #Hedging #TürevÜrünleri #Konşimento #Poliçe #MenşeŞahadetnamesi #SigortaPoliçesi #ATR #EURO1 #DışTicaretBelgeleri #YabancıAlıcıGüvenilirliği #DunBradstreet #DışTicaretFinansmanı #İskonto #VOB #Vadeliİşlem #DışTicaretSözleşmesi #TurkExim #CashAgainstDocuments #CashAgainstGoods #DocumentaryAcceptance #LC #TradeFinance #InternationalTrade #ExportImport #RiskManagement
Yorumlar - Yorum Yaz