A.TR Belgesi Nedir? - Tum Detaylariyla A.TR Dolasişim Belgesi Rehberi

A.TR Dolaşim Belgesi eşyanın gümrük vergisinden muaf tutulmasını sağlamakta olup, eşyaya ait KDV tahsil edilmektedir. Bu durumda, KDV matrahı eşyanın CIF kıymetidir. Yani belge sadece gümrük vergisi muafiyeti sağlar; KDV ödeme yükümlülüğü devam etmektedir. İhracatçı firmalar bu ayrımı dikkatlice dikkate almalı ve muhasebe kayıtlarını buna göre düzenlemelidir.

İlgili mevzuat uyarınca yolcu beraberi eşya ve posta gönderileri kapsamındaki eşya için A.TR Dolaşim Belgesi düzenlenmesi gerekmemektedir. Bu iki kategori, gümrük birliği çerçevesinde istisna tutulmuş olup, bu eşyalar için farklı gümrük işlemleri uygulanmaktadır. Ticari nitelikteki tüm ihracat işlemlerinde ise A.TR belgesi düzenlenmesi zorunludur.

A.TR Dolaşim Belgesi almak için TOBB'a bağlı Ticaret Odalarına başvurulmaktadır. İhracatçı firma, ilgili Ticaret Odasına gerekli belgeleri sunarak A.TR Dolaşim Belgesi düzenlenmesini talep eder. Ticaret Odası belgeyi düzenledikten sonra gümrük idaresine vize ettirilir. Onaylanmış İhracatçı statüsüne sahip firmalar ise basitleştirilmiş usulden yararlanarak doğrudan belge düzenleyebilmektedir.

Tümüyle Türkiye veya Topluluk'ta elde edilmiş olan ya da tamamı veya bir kısmı üçüncü ülkeler menşeli olup Türkiye ya da Toplulukta ithal işlemleri tamamlanmış, gerekli gümrük vergisi, eş etkili vergi ve resimleri tahsil edilmiş, bu vergi ve resimleri tam veya kısmi bir iadeden yararlanmamış eşyadır. Serbest dolaşim statüsü kazanmış eşya, gümrük birliği kapsamında serbestçe hareket edebilir ve A.TR belgesi ile tercihli rejimden yararlanabilir.

Her ne kadar tamamıyla Türkiye'de elde edilmiş, dolayısıyla Türk menşeli olan eşya doğal olarak serbest dolaşimda olsa da, her Türk menşei kazanmış eşya, serbest dolaşimda olmayabilir. Örneğin, dahilde işleme rejimi kapsamında vergileri kısmen veya hiç ödenmeden ithal edilen girdilerden Türkiye'de elde edilen nihai ürün, gördüğü işçilik ve işlemler nedeniyle Türk menşeini kazanmış olsa dahi, bünyesine giren ve dahilde işleme rejimi kapsamında vergileri tahsil edilmeyen girdilere ait telafi edici vergi tahsil edilmediği sürece serbest dolaşima girmez.

Bu itibarla, bünyesinde serbest dolaşimda olmayan yabancı girdi bulunan ürünler, ancak, tüm bu yabancı girdilerin vergilerinin ödenmiş olması şartıyla serbest dolaşima girerler ve böylece bu ürünlerin Avrupa Topluluğuna ihracında A.TR Dolaşim Belgesi düzenlenebilir.

Eşyanın AB'den A.TR Dolaşim Belgesi eşliğinde ithal edilmesi halinde, bu belgeye istinaden eşyaya A.TR düzenlenebilecektir. Ancak, AB'de serbest dolaşimda bulunan eşya ile birlikte bünyesinde 3. ülke menşeli girdi bulunduran eşyanın AB'ye ihraç edilmesi sırasında, 3. ülke menşeli girdilere ait telafi edici vergilerin ödenmesi şartıyla A.TR Dolaşim Belgesi düzenlenebilir. Bu durum, üçüncü ülke girdisi kullanan ihracatçı firmalar için dikkat edilmesi gereken kritik bir noktadır.

A.TR Dolaşim Belgeleri ihracat tarihinden sonra düzenlenebilmektedir. Belgenin "Sonradan Düzenlenmesi" halinde gümrük idarelerince ilk düzenlendikleri tarih itibariyle değil sonradan düzenlenme tarihi itibariyle onaylanması gerekmektedir. Bu imkan, ihracatçı firmanın belgeyi düzenlemeyi unutması, yanlışlık veya ihmal gibi nedenlerle belge düzenlenmediği veya teknik nedenlerle reddedildiği durumlarda başvurulabilecek bir istisna yoludur.

İhracatçı ilgili Ticaret Odasına başvurarak sertifikanın ikinci bir nüshasının düzenlenmesini talep edebilir. Belgenin "İkinci Nüsha" olarak düzenlenmesi halinde ilk düzenlenme tarihi itibariyle onaylanması gerekmektedir. İkinci nüsha belge ilk dolaşim belgesinin vize tarihinden itibaren geçerli sayıldığından ve dört aylık geçerlilik süreleri ilk vize edildikleri tarihten başladığından ikinci nüsha belgeler üzerine ilk dolaşim belgesinin vize tarihinin yazılması gerekmektedir.

Türkiye ya da Toplulukta bir gümrük idaresinin kontrolü altındaki eşyanın, tamamının ya da bir kısmının Türkiye ya da Topluluk sınırları içinde bir yere gönderilmesi amacıyla A.TR Dolaşim Belgesinin aslının bir ya da bir çok A.TR Dolaşim Belgesiyle değiştirebilmesi mümkündür. Bu esneklik, özellikle bölünmüş sevkiyatlar veya farklı gümrük kapılarından çıkış yapılması gerektiği durumlarda büyük kolaylık sağlamaktadır.

Genel kural olarak, A.TR Dolaşim Belgesinin, ihracatçı ülke gümrük idaresince vize edildiği tarihten itibaren dört ay içinde ithalatçı ülke gümrük idaresine ibraz edilmesi gerekir. Bu süre, belgenin geçerlilik süresini belirlemekte olup, bu sürenin aşılması halinde tercihli rejimden yararlanma hakkı kaybedilebilir. İhracatçı firmalar, lojistik süreçlerini bu dört aylık süreye uygun planlamalıdır.

Müsteşarlıkça "Onaylanmış İhracatçı" yetkisi verilen gerçek ve tüzel kişilere, Ticaret Odaları tarafından düzenlenip, gümrük idaresine vize işlemi için ibraz zorunluluğu olmadan, A.TR Dolaşim Belgeleri düzenleme yetkisi verilebilmektedir. Bu basitleştirilmiş usul, onaylanmış ihracatçı statüsüne sahip firmalara önemli bir idari kolaylık sağlamakta olup, gümrük işlemlerini hızlandırmaktadır.

İthalatçı ülke gümrük idaresi, ihracatçı ülke gümrük idaresince verilen A.TR Dolaşim Belgelerinin gerçekliği veya eşyaya ilişkin bilgilerin doğruluğu hakkında makul bir şüphesi olduğunda veya sondaj usulü ile A.TR Dolaşim Belgelerinin sonradan kontrolünü talep edebilir. Sonradan kontrol talebinde bulunan ithalatçı ülke gümrük idaresinin, kontrol sonucundan en geç on ay içinde haberdar edilmesi gerekmektedir.

İhracata konu eşyaya ait faturayı düzenleyen firma ile A.TR Dolaşim Belgesini düzenleyen firmanın farklı olması mümkündür. Eşyaya ait belgeler ile eşyanın uyumluluk arzetmesi ve mevzuata aykırı başka bir durum olmaması kaydıyla, bu şekilde düzenlenmiş Dolaşim Belgesi geçerli bir belge olarak kabul edilmektedir. Bu esneklik, özellikle ihracat konsorsiyumları veya aracı firma üzerinden yapılan ihracatlarda pratik kolaylık sağlamaktadır.

İthalatçı firmanın bulunduğu ülke değil, doğrudan eşyanın gönderildiği ülke esas alınarak belge düzenlenmesi gerekmektedir. Yani A.TR belgesinde, eşyanın fiilen sevkedildiği gümrük bölgesi ülkesi dikkate alınır. Bu kural, özellikle üçüncü ülke üzerinden transit ticaret yapıldığı durumlarda doğru belge düzenlemesi için büyük önem taşımaktadır.

İki adet orijinal Dolaşim Belgesi düzenlenmesi mümkün değildir. A.TR Dolaşim Belgelerinin "sonradan verilme" gibi istisnai haller hariç olmak üzere, ithalat işlemleri esnasında gümrük beyannamesi ekinde gümrük idarelerine ibraz edilmesi gerekmektedir. Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar çerçevesinde ithalata ait bilgi ve belgelerin bankalarca da istenebilmesi mümkündür, ancak bu husus iki adet orijinal Dolaşim Belgesi düzenlenmesini gerektirmemektedir.

4458 sayılı Gümrük Kanununun 178 nci maddesine istinaden 03.01.2001 tarihli ve 24276 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Tasfiye Tüzüğü"ne göre, tasfiyelik hale gelmiş eşyanın gümrük vergileri ödenmiş ve serbest dolaşima girmiş olduğundan, mevzuata aykırı başkaca bir husus bulunmaması halinde söz konusu eşyaya A.TR Dolaşim Belgesi düzenlenmesi mümkündür. Bu durum, gümrükte bekleyen ve ihale yoluyla satılan eşyaların AB'ye ihracında önemli bir imkan sunmaktadır.

Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği çerçevesinde eşyanın serbest dolaşim statüsünü tevsiken A.TR Dolaşim Belgesi ibraz edilmesi halinde, ithalata konu eşyanın gerçek menşeini belirleme konusunda ciddi ve somut gerekçelere dayanan tereddütlerin bulunması ve kesinlikle gerekli olması durumu saklı kalmak kaydıyla, menşe şahadetnamesi aranmamaktadır. A.TR belgesi, menşe şahadetnamesinin yerine geçen bir belge niteliğindedir.

Belgenin 8 no.lu hanesine yalnızca "Sonradan Verilmiştir" ve "İkinci Nüsha" ibareleri yazılabilir. Belgenin "İkinci Nüsha" olarak düzenlenmesi halinde ilk Dolaşim Belgesinin seri no ve tarihi de 8 no.lu haneye yazılmalıdır. AB'den Türkiye'ye yapılan ihracatlarda ihracatçı ülke tarafından kullanılan basitleştirilmiş usul seçeneğine göre 8 no.lu kutuya "Basitleştirilmiş Usul" ibaresi de yazılabilmektedir. Bu haneye "The goods are of Turkish Origin" gibi eşyanın menşeine ilişkin herhangi bir ibare yazılmaması gerekmektedir.

"Onaylanmış Kişi" statü belgesine sahip firmaların aynı unvan ve sorumluluğu altındaki Şubelerince aynı yetki numarasına istinaden Türkiye Gümrük Bölgesinde serbest dolaşim hakkını kazanmış eşya için Dolaşim Belgesi düzenleyebilmektedir. Bu imkan, birden fazla şubesi olan firmalar için merkezi yetkilendirme kolaylığı sağlamaktadır.

Serbest bölgelerden AB'ye ihraç edilmek istenilen eşya için A.TR Dolaşim Belgesi düzenlenmek istenilmesi halinde, Ön Statü Belgesinin gümrük idaresi ve ilgili Odaya ibraz edilmesi kaydıyla Dolaşim Belgesi düzenlenbilmektedir. Eşyanın Türkiye'deki serbest bölgelerden Türkiye Gümrük Bölgesine getirilmesi veya Türkiye'den serbest bölgeye geri gitmesi halinde eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesinde serbest dolaşim hakkını kazanmış olduğunu kanıtlamak amacıyla Statü Belgesi kullanılmaktadır.

Gümrükler Genel Müdürlüğünün 2004/11 sayılı Genelgesine göre, A.TR Dolaşim Belgelerinin vize edilmesi için tevsik edici belgelerin temin edilmesinin mümkün olmadığı durumlarda, eşyanın geçmiş yıllarda satın alınmış olması halinde Mali Müşavirliklerce Onaylı envanter kayıtlarının, cari yıl içinde satın alınmış olması halinde ise işletmenin yevmiye defterinde kayıtlı bulunduğu sayfanın yine Mali Müşavirliklerce onaylı fotokopisinin ibrazı şartıyla A.TR düzenleme talepleri karşılanmaktadır.

Bu durumda eşya için ikinci bir A.TR Dolaşim Belgesi düzenlenmektedir. Ürün tanımının detaylı olduğu ve belgedeki sütun genişliğine sığmadığı durumlarda, fazla kısmın ikinci bir belgeye kaydedilmesi zorunludur. Bu uygulama, özellikle karmaşık ürün tanımlarına sahip sanayi ürünlerinin ihracında sıklıkla karşılaşılan bir durumdur.

Türkiye ile AT Arasında Oluşturulan Gümrük Birliğinin Uygulamasına İlişkin Esaslar Hakkında Bakanlar Kurulu Kararının 6 (b) maddesinde geçen "büyük matbaa harfleri" ifadesi "okunaklı matbaa harfleri" olarak değerlendirilmekte olup, mevzuata aykırı başkaca bir husus bulunmaması halinde Dolaşim Belgelerinin küçük matbaa harfleri ile doldurulmuş olması belgenin reddi için bir gerekçe teşkil etmemektedir. Okunabilirlik temel kriter olarak kabul edilmektedir.